Author: sugegorri (1 garren horria 2 -etik)

APUNTE ZAR BATZUK (9,10,11 eta 12 atalak)

Sistema kapitalistaren aferan, bete betean sartuko gara argitalpen honetan zein hurrengoetan 

  1. JATORRIZKO ERLAZIO EKONOMIKOAK
  2.  ALDAKETA BALIOA DIRUA
  3. SOBERAKIN EKONOMIKOA
  4. SOBERAKINEN KUDEAKETA SISTEMA EZBERDINETAN
  5. KAPITALISMO MERKANTILAREN BILAKAERA
  6. SOBERAKINEN APROPIAZIOA SISTEMA KAPITALISTAN
  7. KAPITAL PRODUKTIBOA
  8. BAINA, ZER DA KAPITALA?
  9. KAPITAL AKUMULAZIOA
  10. GAINBALIO ERLATIBOA ETA TEKNOLOGIA
  11. KAPITALISMO INDUSTRIALAREN GAINEKO APUNTE HISTORIKO BATZUK
  12. BATAZBESTEKO IRABAZIA, MERKATUA, KONPETENTZIA ETA EKOIZPEN PREZIOA
  13. KAPITAL INDUSTRIALA, KOMERTZIALA ETA FINANTZIEROA
  14. KONPETENTZIA ETA MONOPOLIOA
  15. AZKEN BI MENDEETAN KONPETENTZIAK EMANDAKO BILAKAERAREN BAINEKO BESTE APUNTE HISTORIKO BATZUK
  16. IRABAZI TASAREN ERORKETA ETA KRISI KAPITALISTA SAIESTEZINA
  17. SISTEMA EZBERDINEN KOEXISTENTZIAREN INGURUAN
  18. SOBERAKINEN APROPIAZIOA SOBIETAR BATASUNEAN
  19. KRISI KAPITALISTA AUKEREN ITURRI

KAPITAL PRODUKTIBOA


Aurreko gaietan, diruak formazio sozial pre-kapitalistetan hartu duen forman ikusi dugu, dirua diru bezala (M-D-M edo Merkantzia-Dirua-Merkantzia). Orain, diruak kapital moduan hartzen duen forma aztertuko dugu (D-M-D edo Dirua-Merkantzia-Dirua). Hemen, diru kopuru bat jartzen du dirudunak, berriro dirua eskuratzeko. Zein da mugimendu honen helburua? hasieran jarritako dirua, diru gehiagotan bilakatzea (hau da balioaren handipen bat gertatzea). Baina nola liteke hori? Langileari denbora extra bat (gain-denbora) lan egin arazita, ordaindu gabe balioa ekoizten jardunda plusbalioa ekoizten da, hasierako balioari (langileak) gehitzen dion balioa. Honela gertatzen da prozesua:


Kapitalaren esentzia determinazio (edo momentu) ezberdinek osatzen dute:

Eskema honek, diruak kapital moduan ematen duen rotazioa adierazten du. Lehenengo rotazio hau amaitzean, jarritakoa baino diru gehiago akumulatzen denez, berriro prozesu berriak (biderkatuz) jarriko ditu martxan kapitalistak, irabaziak biderkatzeko helburuarekin.


Prozesu honen funtsa, lan-prozesua (gainbalioa hor sortzen da), eta bere emaitza irabazia (ganancia) da. Honela doa mugimendua: Diruak (D) existitzeari uzten dio produkzio bitartekoak (Mp) erostean (edo transformatzean) eta soldata (T) ordaintzean. Lan-prozesua, produktuan (P) objetibatzen eta amaitzen da (existitzeari uzten dio). Hemendik aurrera balioa ez da handituko, mantendu egingo da forma ezberdinetan (zirkulazioaren esferara goaz produkzioa utzita). Produktua merkantzian (M´) bilakatzen da merkatuan sartu eta merkantzia horren salmenta burutu ostean, jatorrizko dirua (D) hazita itzultzen da dirua+irabazia (D/g) forman (baina ez da balioa handitu saltzean, lan prozesuan langileak ordaindu gabe objetibizatu duen lanagatik handitu da hasierako balioa).

BAINA, ZER DA KAPITALA?

Determinazio guztiak zeharkatu, mantendu eta hazi egiten den elementua balioa da. Balorizazio prozesu horri (balioari balioa gehitzea edo beste era batera esanda balioa sortzea), mugimendu horri (valorizacion del valor) esaten zaio kapitala (ez diruari, ez merkantziari…) eta bere oinarria, ordaindugabeko lana, lapurreta, da.


Beraz, zer da kapitala? Hazten mantentzen den balioaren mugimendua da (balioaren balorizazioa).


Ez bada balorizatzen, desbalorizazio (edo desegite) prozesua jasaten du segituan. Determinazio batetik besterako jauzia eteten bada, determinazio horren balioa suntsitu daiteke. Diruak (D) ez badu produkzio bitartekorik (Mp) erosteko (irina ogia egiteko) edo ez badu langilerik (T) soldata eskaintzeko (guztiak empleatuta daudelako), diru hau kapitalaren eskuetan geldituko da eta desbalorizatu egingo da. Produktua (P) ezin bada saldu (M´-D/g) desbalorizatu egingo da… Balorizazio prozesua etenik gabe jarraitzeko ezintasunari krisia deitzen zaio. Superprodukzio krisiari buruz hitz egiten da, ez badago nahikoa eskari (hau da nahikoa erosle diruarekin) merkatuan, merkantzia konkretu batentzako. Sobrepoblazio krisia deitzen zaio berriz, ez dagoenean nahiko kapital produktibo lan postuak eskaintzeko. Eten hauek, kapitala kolapso arriskuan jarri ohi dute. Edo zirkulatu eta hazi egiten da (balorizatzen da) ala gutxitu eta suntsitu egiten da (desbalorizatzen da).


Kapitalaren desbalorizazio prozesuak ziklikoki (krisialdi deituak) gertatzen dira, bereziki kapital finkoa (kapitalaren komponente teknologikoa) handitzeko tendentziak bultzatuta, izan ere, horrek irabazi-tasa konstanteki gutxitzea dakar (plusbalio erlatiboa azaltzean garatuko dugu hau).


Apunte bat kapitalari eta sistema kapitalistari buruz: lehenago aipatu dugu, nola kapitala existitzen zen dagoeneko sistema ekonomiko greziarrean komertziorako pitxarrak egiten zirenean, baina ez zen sistema kapitalista, esklabista eta tributarioa baizik. Sistema kapitalista agertzeko, lan asalariatua (esklusiboki edo nagusiki merkaturako ekoitziko dutenak) hegemonikoa izan behar da beste sistemetan agertzen diren lan motekiko.

KAPITAL AKUMULAZIOA

Aberastasun gisa, jabe gutxi batzuen eskutan egiten den kapital akumulazioa, aberastasunaren sortzaileen (langileen) miseriarekin proportzionala da. Irabazi-tasaren hazkundeak kapitala balorizatzen du; gainbalio-tasaren hazkundeak langilearen miseria handitzen du. Ekonomia burgesarentzat garrantzitsua irabazi-tasa da. Langilearentzat garrantzitsuena gainbalio-tasa (esplotazio-tasa) da, non kapitalistak egin dion expropiazio injustuaren zenbatekoa adierazten dion. Irabazi-tasaren erorketa eta krisi kapitalista atalean ikusiko dugu nola kalkulatzen diren bata eta bestea, baina goazen pixkanaka.


Hazten ez den kapitala hil egiten da (bere esentzia balorearen balorizazioa delako), eta beraz, beharrezkoa zaio irabazi guztiaren zenbatekoa konstanteki handitzea baina bereziki bere irabazi-tasa. Kapitalak beraz, definizioz, gainbalioa (irabaziaren iturria baina ez gauza bera) konstanteki handitu behar du; hau da, gainbalio absolutuaren mugaraino iritsita, produktibitatea igo behar du konposizio organikoaren garapenari esker. Goazen azaltzera.

GAINBALIO ERLATIBOA ETA TEKNOLOGIA

Gainbalio absolutuak (langileari ordaindu gabe lana eginarazteak) mugak ditu. Batetik lanaldiaren iraupena (ezin du luzatu mugarik gabe) eta bestetik lan indarra (muga fisikoak ditu, errekuperatu behar da eta soldatak ezin du muga batetik behera jaitsi goseak hilko litzatekelako langilea). Bi muga absolutu hauetatik irteteko zirrikitua, produktuaren kostu totalean soldataren proportzioa jaistean datza. Hau lan prozesua hobeto antolatzen, langileak toki berean biltzen (fabriketan), lanaren banaketa teknikoa handitzen… lortu daiteke. Gainbalioa, soldata (lanaldiaren ordainketa moduan) konstante mantenduta, handitu egingo litzateke soldata horren balioa, erreproduzitzeko beharrezko denbora txikituko litzateken neurrian.


Hala ere, berriro muga berri batetara iristen zen. Beharrezkoa zen ez soilik produktu guztien kantitatea unitatetan handitzea, baizik eta gainbalioa soldatarekiko handitzea lortzea (honi deitzen zaio gainbalio-tasa). Ekoizpen bitartekoen kostuak ezin jaitsita, produktu baten ekoizpen kostu totalean proportzionalki jaitsi daitekeen bakarra soldata da; hau da, kostu totalean soldataren proportzioa jaistea. Honi, beste era batera, lan indarraren produktibitatearen handipena deitzen zaio.


Gainbalioa handitzeko modu berri hau (gainbalio erlatiboa hain justu), edo proportzionalki beharrezko lan denbora soziala jaistea, lanaren produktibitatea handitzea, edo nahiago bada, produktu unitateko balio gutxiago sortzea, ekoizpeneko prozesu materialean teknologia hobe eta berriagoa sartzean datza (ekoizpen moduan iraultza bat eraginez).


Iraultza industrialaren aurretik garatutako produkzio sistema kapitalistak, gainbalioa ekoizten zuen modu tradizionalean. Orain (gainbalio absolutuak bere mugekin jotzean), prozesu horri, prozesu beraren transformazio materiala gehitu behar zaio, non, ekoizpen prozesu kapitalistari gainbalio erlatiboa handitzeko teknologia gehituko zaion. Honela, hasiera batean teknika artesanala zena, teknologia bilakatuko da Iraultza industrialarekin.


Hau gertatzen dela bermatzen duen prozesua kompetentzia da. Ez duenak produktuaren balioa txikitzen merkatutik kanporatua da. Honek egiten du kapitalismoa, ezagutzen dugun sistema ekonomiko bakarra izatea beharrezkoa dituena mediazio moduan zientzia eta teknologia hazi ahal izateko. Edo hazi egiten da edo akabatu egiten da; edo aurkikuntza teknologikoak (eta zientifikoak) barneratzen ditu edo hil egingo da.

KAPITALISMO INDUSTRIALAREN JATORRIAREN GAINEKO APUNTE HISTORIKO BATZUK

Soldata existitzen denetik (orain dela 5.000 urte gutxienez), gainbalioa existitzen da. Gainbalio hau ordea, bigarren mailako soberakin bat da, izan ere, existitu arren, soldatapeko sistema inportantzia gutxiko sistema zen (inoiz ez hegemonikoa). Kapitalismo merkantil europearrak (XVI. Mende amaieratik) eoizpen prozesu artisaua barneratu zuen, eta gainbalioa ekoizten zuen arren, ez zuen aldatu materialki prozesu hau. Aipatu dugun moduan, ekoizpen prozesuan eginiko teknologiaren barnerapenak eraldatuko du sakonki prozesua bera. XV. mende amaieratik XVIII. menderarte beraz, Europa, kapitalismo txinatarraren, kapitalismo orientalaren menpekoa izango da.


Nahiz eta pasarte ezezaguna izan, kapitalismo industriala Txinan sortu zen (Yang-ze bailaran) britaniar uharteetan baino lehen.


VII. mendetik XV.mendera, mundu islamiarra zen zentru ilustratua. Greziar eta Erromatar zibilizazioetan garaturiko filosofia aristotelikoa, zientzia empirikoak, matematikak, astronomia… arabiarrek hartu eta garatu zuten. Baina azkar hartu zuten erreleboa txinatarrek (X. mendetik XIX. mendera). 806. urtean 13.000 tona burdin ekoizten zituzten txinatarrek; 1064. urtean, 125.000 tona burdin; altzairuaren aurkikuntza II. mendean egin zuten, paperarena VI. mendean, inprenta, paperaren mende berean; diru-papera (fei-ch´ien) ere imprimatzen zuten dagoeneko IX. mendean.


Baporezko makinak beraiek ezinezkoak liratezke Ming eta Ching garaiko minetako (2.500 metroko sakonera) esperientziarik gabe, izan ere, urez betetzen zirenean beharrezkoa zen bertatik ura ateratzea fuelle hidraulikozko pompa baten bidez (k.o. 31. urtean asmatua). Watt famatuaren makinak, Wilkinsonena (zigueñala soilik asmatu zuen) hobetu zuen, eta honek, Wang Chen-en makina imitatu zuen (dagoeneko azaldua 1313ko imprimaki batzuetan). Baporezko makinak zilindroekin egiten du lan, txinatarrek asmatuak suzko arma eta kañoientzat (polbora asmatuz IX. mendean). Altzairua ekoiztea lortu zuten II. mendean (Martin eta Siemens baino 1400 urte lehenago) eta labe garaiak eraiki zituzten. XIII. mendean, asmatuta zituzten dagoeneko iruteko makina (maquina de hilar) industrialaren oinarrizko elementu guztiak.

Ez zen geroago Txinaren hazkundean krisirik izan 1800 arte. Munduko merkatuan zeuden oinarrizko merkantzien hegemonia sendoa zuen. Testuinguru honetan, XVI. mendean esaterako, portugaldarrak ez ziren zirkulazioaren bermatzaileak besterik, izan ere, ezin izan zuten merkantzia propiorik sartu dominatzen zituzten ibilbide komertzialetan; soilik erosi egin zezaketen (Espainia eta Europaren moduan) horretarako zilar latinoamerikarra erabiliz.


Esan dezakegu beraz, kapitalismo industriala ez zela Britainia Handian garatu lehenegoz, Txinan baizik. Honek, irakurketa historikoak berrikusi beharrean kokatzen gaitu.

APUNTE ZAR BATZUK (5, 6, 7 eta 8 atalak)

Bigarren idatzi honetan,  soberakin ekonomikoari eta bere apropiazioari buruz arituko gara. Segi letzen!

APUNTE ZAR BATZUK (1,2,3 eta 4 HASTEKO)

Interneteko zoko honetan idazteko gonbidapenari hutsik egin gabe,  “apunte zar batzuk” elkarbanatzeko intentzioan nator. Guztiak publikatzeko konpromisorik gabe, atal hauen inguruko apunteak ekartzea da nire hasierako asmoa:

  1.    SARRERA
  2.  JATORRIZKO ERLAZIO EKONOMIKOAK
  3.  ALDAKETA BALIOA
  4.  DIRUA
  5. SOBERAKIN EKONOMIKOA
  6. SOBERAKINEN KUDEAKETA SISTEMA EZBERDINETAN
  7. KAPITALISMO MERKANTILAREN BILAKAERA
  8. SOBERAKINEN APROPIAZIOA SISTEMA KAPITALISTAN Segi letzen!

Ez dago beste biderik. Iraultza ala sumisioa.

Askotarikoak izan dira mundu osoan zehar, zapalduon historia luzean eman diren saiakera iraultzaileak. Aipamen berezia egin diegu Maiatzaren Lehen honetan, langile iraultzaile ororen ereferentzia diren 1871ko Frantziako saiakera iraultzaileari edota 1917an mundua astindu zuen iraultza boltxebikeari. Biak ala biak, esplotazioa mundutik behin betiko ezabatzetik hurrun gelditu izanagatik, garaituak izanagatik, munduko iraultzaile guztion begirunea dute. Saiakera egite hutsagatik batetik eta bidean utzitako ekarpen eta irakaspen guztiengatik bestetik. Irakaspen hauei so eginez soilik izango da posible garaipena.

Gure herriko mugimendu iraultzaileak ere porrot gogorra jasan du zalantza izpirik gabe. Porrot honek hurrengo saiakeraren hazia jartzeko balioko digulakoan nago, baina zintzotasunetik ez bada egoera irakurtzen, porrotera hamarkada luzez kondenaturik gaude.  Zapalduon zientzia, errealitatea irakurtzetik hasi behar da, eta ez errealitatea itxuraldatzetik. Honela, ETAk poliziaren esku bere tresnak jartzean, herriari eman dizkionaren antzezpena zertarako egin duen galdetu diot neure buruari. Aldi berean, biolentziaren monopolioa bi estatuen esku uzteak bakerantz gerturatu gaituenaren ideia okerra zabaldu nahi da: “hoy es un día histórico, en el que el país está feliz. Yo quiero compartir esa felicidad con toda la gente de mi país” Arnaldo Otegi ETAren desegiteaz ari da.

Segi letzen!

Martxoak 21 ikasleok greban!

Ondorengo egunetako borroka egunetan sakondu aurretik, emakume langileen egunaren bueltan eta greba feministaren harira, lehen lerroan jarraitzen duten emakume iraultzaileei gorazarre egin nahi nieke. Lehen lerroan jarraituko dugu kapitalarekin eta dominazio forma guztiekin akabatu arte! Segi letzen!

“elkartasuna da gure armarik indartsuena”

Lehenik eta behin eskerrak eman nahi dizkiet Arizmendiko ikasle antolakundeko kideei erakutsi duten duintasun eta irmotasunarengatik. Besteontzako eredu zarete!

Bestetik, ikasle mugimenduari (beste behin) bizkarra emateaz gain, bera boikoteatzeko saiakera antzua egin duten sasidemokratekiko nazka eta gorrotorik handiena adierazi nahi dut. Ez gaituzue geldituko!!

Segi letzen!

Ikasle antolakundeak ez du hezkuntzaren gaia lantzen…

Segi letzen!

Ibaetako proiektu berriye eta abar

Jakiñe da, kapitalistiek, erosita dauken  langiliei ahalik eta zuku gehien ateatzen sayaukoala irabaziyek haunditzeko (ahalik eta ordu geyena sartu ditzala eta ahalik eta soldata txikiyena emanda).  Hau lortzeko, dauzkeben bitarteko danak erabiltzen dituzte, trikimailu zikiñek (amenazak, presiyuek, aitzakiyek…) barne. “Eske a tope gabiltxin ta pedido honek gaur ertenber din”, “hau den daona, nabaen hartu ta bestela alde”, “zapatu goizien etorriko altzea? kixton faborie izengo litzeke…”, “Oaindik hola? zeoze pentsatzen hasiberrien gitxauden!”

Artikulo hontan, beste aldie aipau nahiko nuke ordie. Zapalduen resistitzeko borroka molde ezkutuek, ixilek. Era guztiyetakuek die zapalduek, lana eta kapitalan arteko burruka konstantien,  defentsatzat asmatzeitugun mekanismuek. Hauek gehienetan guztiz espontaneuek eta ezkutukuek die, inongo hausnarketa sakonik eztaukebenak. Egunero azalien jasateyen ondoriyo gordiñek leuntzeko mekanismuek die. Hemen sartzeitut esateako, azterketak eta etxeko lanak kopiatzie, gaixorik gaudela esan eta eskola eo lanea ez jutie, makinak propiyo izurratzie, nagusiye eo irakaslie etorri arte kolpeik ez jotzie, enkargaue datorrenien langilien artien abixue pasatzeko metoduek (lana eiten ai gean plantak eiteko)… Segi letzen!

kongresuek eta komeriyek

2012ko abenduen 15ta hunan Atarrabin. Ikasle mugimendue lurre jota eta noraez sakon baten sartuta zeonan Bolognia planan kontrako batallie galdu zunetik. Krisialdi ekonomikuek eta bere osotasuen krisi kapitalistien gordiñek, burrukan segiu berra (batetik) eta burrukie berplanteau berra (bestetik) erakuste zigunan. Panorama hontan, bi karril irikitzie ikusi hunan: ikasturte hasiera kañerue izetie (lurretik altxatzen hasteko, jendie burruka batzeko, morala altzau…) eta ikasle burrukien helburu eta planteamenduek berrikusi eta berritzie.

Lehenengo helburuei dagokiyenez, pentsautakue ondo bete zala esango niñake. Greba orokor bat eta beste ikasle greba bat euki genixkiñenan segida segidan (irailak 26 Greba orokorra, urriak 11 Ikasle Greba eta urriak 12 borroka eguna).

Hemen ikasle grebako irudi batzuk

 

Segi letzen!

Ikasleon kurtso hasieraren nondik norakoak

Aurreko urtean amaitu genuen antzera hasi dugula aurten ere ikasturtea aipatu nuen lehen idatzian, aurreraxeago honela jarraitu nuelarik: “Ikaskideak antolatu gara, prestatu eta defendatu ditugu herri eskolak, herri unibertsitateak, borrokatu ditugu inposatu nahi dizkiguten nahiz jada indarrean dauden lege eta dekretuak, egin eserialdiak, oroitu erahilak izan diren borrokalariak, boikoteatu irakasle autoriarioak, klaseak galarazi eserialdi masiboen bidez eta elkartasun sareak eraiki gainontzeko heziguneetako ikasle zein irakasle borrokalariekin.” Oraingoan, baieztapen  honen erakusle diren aurtengo gertakari batzuk ekarri ditut, hausnarketa eta proposamen txiki batekin batera.

Segi letzen!

Sarrera zaharrak

© 2019 Kontu Lepo