Author: (H)iltzeak (1 garren horria 2 -etik)

Azpeitia (des)egin

Una extraña paradoja: al actuar, la gente sólo piensa en su interés privado más mezquino, pero al mismo tiempo su comportamiento está, más que nunca, condicionado por los instintos de masa

Walter Benjamin.

Beste batzuen hitzekin hasteko joera dugu. Agian beldurra da, baina gehienetan besteek hain zehatz adierazi duten hori gogora ekartzea besterik ez dugu nahi. Benjaminek kultura burgesa gorroto zuen, horregatik idatzi zuen burgesiak sortzen eta elikatzen zuenaren aurka. Auzi estetikoari ez ziola modu desordenatuan heldu uste dugu; batetik, zentzu askotan, estetikaren auzi politiko-kulturalari erreparatu ziolako. Bestetik, Benjaminek hil aurretik oso proiektu garrantzitsua zuelako esku artean. Hau Parisen kokatzen zen, baina hiriaren azaleko azterketa batetik harago, modernitatearen proiektu kulturala azaltzea zen bere asmoa. Hau da, modernitatearen egituraketan sortuko ziren molde berriak azaldu zituen, burgesia klase bezala nola egonkortzen den kapitalarekin batera. Bere esanetan, hiriak hartu zuen egitura berri hau bertan kultura burgesa egikaritzeko oztopoak jartzen dituzten arazo eta subjektuak ezkutatzeaz eta kanporatzeaz arduratuko da, honela, subjektu berriak sortzeko aukerak murriztuz, baina, betiere, arazo hauekin amaitu gabe. Parisen kasuan, eraberritze honek hiriko kaleen zabaltzea ekarri zuen bertan barrikadak egitea eragotziz. Gure kasuan, gure inguruko herri eta hirietan azken hamarkadetan ematen ari diren eraberritzeek ere helburu zehatzei erantzuten die, Azpeitiko kulturaren epizentro bihurtu den plaza kasu. 

Kulturaz

Kultura berau osatzen duten subjektuek (taldeetan edo klase sozialetan antolatuta) beren bizitza eta errealitatea antolatzeko duten modu partikularraren espresioa dela esan dezakegu. Hau da, mundu ikuskera, esanahiak, baloreak eta ideiak gorpuztean osatzen dena. Modu honetan, kultura konkretu bat osatzen duten subjektuen artean mundu ikuskera eta ideia horiek barnebilduko eta ulergarri egingo dituen esanahien mapa bat sortuko da. Baina, mapa hauek ez daude buruan bakarrik. Nolabait esateko, mapa hauek bi dimentsiotan koka ditzakegu: Batetik, plano abstraktuan aipaturiko ideia eta mundu-ikuskerak ditugu, eta bestetik, plano konkretuagoan guztia materializatzen den espazioak eta instituzioak. Hobeto uler dadin, eta bereizketa honen kontzeptualizazio eta definizioen zurruntasunean ez erortzeko, argiak izan behar dugu eta bi adiera hauek espazio egokian txertatu. Bereizketa honekin ez dugu esan nahi berauen artean harremanik gabeko bi eremu autonomo direnik, ezta bi eremu hauen arteko harremanak beti egitura eta pauso berdinak, pauso logikoak, dituenik ere. Hau da, subjektuek beren bizitzak kulturaren inguruan antolatzen dituzten heinean, prozesu sozial oso baten gisan ikusi behar dugu. Betiere, osotasun hau bere konplexutasun eta dinamismo osoan ulertuta. Modu honetan, forma eta produktu kulturalak ez ditugu produktu estetiko huts eta isolatu moduan hartu behar, formazio soziala bere osotasunean zeharkatzen duten eta indar eta aldaketa historikoen emaitza diren prozesu sozialen adierazpen bezala baizik.

Hau da, guk kultura egiten dugu, eta aldi berean kulturak gu egiten gaitu. Izan ere, kulturaren eratze prozesuan (etengabe garatzen doan prozesua dela ahaztu gabe) parte hartzen duten elementu determinatzaileak ez dituzte kultura hori osatzen duten subjektuek erabakitzen. Hau da, kultura konkretu baten eratze baldintzak ez dituzte subjektuek determinatzen, beraz, hauei, nolabait “ajenoak” zaizkien baldintzen arabera eraikiko da beren “mundu ikuskera” eta beren errealitatea espresatzeko modua. 

Baina nola da posible norberari “ajenoa” zaion baldintzetan eraikitako zerbait norbere kulturatzat ulertzea? Kulturak, talde baten bizi traiektoria eta errealitatea ikusteko eta ulertzeko modua gorpuzten badu ere subjektuak kontrolatu ezin dituen baldintzen araberako forma hartuko du baina, aldi berean, forma hau ez zaio arrotza egingo. Kultura bat eratzerako eta batez ere legitimatzerako orduan behar beharrezkoa baita subjektuek hau naturalizatzea, berak erabakimenik ez duen kondizioetan sortutako errealitate hori bere egitea. Honela soilik iritsiko da kultura hori dominantea izatera, hegemonikoa izatera.

Prozesu honen bidez, indibiduo bakoitza “kultura” baten barnean kokatuko da. Hau da, komunitatea eratzeko gai izango da –komunitatea esanahi eta adiera berdinak konpartitzen dituen eta berriak sortzeko gaitasuna duen talde gisan ulertuta– eta kulturaren barnean sortzen diren estrukturek indibiduo horren existentzia kolektiboa definituko dute. Modu honetan, indibiduo hauek subjektu aktibo bihurtuz, historian eta errealitatean eragiteko gai diren subjektu.

Noski, prozesu hau oso konplexua eta bere osotasunean ulertzen eta azaltzen zaila da, baina bertan parte hartzen duten elementuak aztertzearen, eta batez ere, identifikatzearen beharra azpimarratu nahi dugu. Itxuraz ausazko eta neutro bezala aurkezten zaizkigun hainbat eta hainbat elementuk eragin zuzena baitute gure bizitzen antolaketan. Hau ikusita, kultura (bere eratzea eta erreprodukzioa) sakontasunean aztertzeko beharra geroz eta argiagoa delakoan gaude. Kulturaren analisi zehatzaren faltan ezinezkoa bailitzateke iraganeko naiz egungo eraldaketa historikoak modu aproposean pentsatzea. 

Plaza, aldaketaren ispilu

Azpeitiko aldaketa definitzeko eskatuz gero, biek adibide bera jartzen dute: herriko plaza. Plazaren eraldaketan islatzen dute aldaketa. Alkortaren hitzetan, “espazio publiko bat berreskuratu” da herritarrentzat: “Gaur Azpeitiko plazara begiratu, eta urteotako lanaren emaitza dela esango nuke. Herritarrekin egin da aldaketa, parte hartze prozesu eta galdeketen bidez, herritarra ekarri da erdigunera, eta ekonomiaren motore izateko baliabideak jarri dira bertan. Horrek guztiak, herritarrak elkartzeko gunea eta elkarbizitza hobetzeko ere balio izan duelakoan nago. Mila hitzek baino irudi batek gehiago balio duela, bada, ostegun, ostiral edo asteburu arratsalde bateko plazako irudia da emaitza. Hori da gure eredua, eta hori oinarria hartuta segituko dugu lanean”, azpimarratu du Alkortak.

(Eh Bilduko programan agertua)

Ez dugu uste “irudi batek mila hitzek baina gehiago” balio duenik. Baina bai irudiek asko balio dutela. Ziurrenik uste duguna baina gehiago. Keith Moxey honela dio “las imágenes son prácticas culturales cuya importancia delata los valores de quienes las crearon, manipularon y consumieron” (barka itzulpen eza). Kontua ez da irudiek asko balio duten hala ez. Irudia bere horretan hori da, irudi bat. Irudiak sortu egiten dituzte, sortu egiten ditugu. Beraz, nork, nola eta zergatik sortzen dituen eta nork, nola eta zergatik kontsumitzen dituen aztertu behar da. Duela hilabete batzuk idatzi genuen artikulu batean honela definitu genuen “irudia”: Irudi bat ez da pertzepzioaren ondorio soil bat, eraikuntza sinboliko bat da. Gizarte konkretu batek eta momentu konkretu batean produzitzen eta kontsumitzen duena, eta sinbolizatze kolektibo edo pertsonal baten ondorio izan litekeena.

Beraz, azken urteetan sortu den irudia azter dezagun. Nork, nola eta zergatik kontsumitzen duen aztertzeaz gain, nork, nola eta zergatik sortu duen. 

Zergatia aztertzea lan konplexua eta zaila dela deritzogu eta guk gaur egun esku artean ditugun elementuekin analisi serio bat egiteko gaitasunik ez dugula uste dugu. Hala ere, eta motzean, esan dezakegu estetika konkretu batek (sortzen ditugun irudiek) gizartea momentu horretan dominatzen duen forma ideologikoari erantzungo diola, horren bidez hau habitatuko duen subjektuari forma emanez. Izan ere, dominazio sozialak etengabe eragingo du subjektuon gorputzetan, gure aparatu psikikoan, baina baita gure inguru materialean ere. Ideologia dominatzaileak mekanismo estetikoen bidez emango dio forma kulturari eta kultura horren bidez lortuko du gizartea osatzen duten subjektu horien identifikazioa. Modu honetan, subjektuak ideologia hori bere egiten duen arte.

“Nola” galderari erantzuten saiatuko gara. 

Espazio territorial konkretu batean kultura konkretu bat sortuko da, eta kultura honek determinatuko ditu inguratzen gaituzten beste hainbat elementu. Izan ere, estetikak gorputza eta gainontzeko topiko politikoak lotuko lituzke (estatua, produkzio modua…) eta hauen baitan egituratuko da gizartea. Beraz, Azpeitiko Plazaren egiturak eredu konkretu bati erantzuten dio, kultura konkretu bati, soziologia konkretu bati.

Plaza ez dugu elementu sinboliko bezala hartzen (nahiz eta gaur egun elementu sinbolikotik asko eduki, Azpeitin beste hainbat espaziok bezala, adb: Loiola), baizik eta elementu material determinatzaile gisa. Arkitektura ez da azaleko elementu neutro bat, kultura eta gizarte baten eraketan paper garrantzitsua jokatzen du. Elementu eta diskurtso bisualek, azken instantzian, formazio sozialaren eta hau osatzen duten pertsonen egituraketan parte aktiboa dute, elementu hauek determinatuko baitute ikuslearen, begiratzen duenaren eta ikusten duenaren arteko harremana. 

Arkitektura, hirien eta herrien egitura, historian zehar zerbait planifikatua eta oso ongi pentsatua izan da. Honek, nola ez, produkzio moduari zuzenki erantzuten dio. Baita kulturari ere. Izan ere aspektu hauek kultura zehatz bat eraikitzeko ezinbestekoak izango dira, baina kultura bera ere determinatzailea izango da gainerako aspektuen gainean. Gure herrietan egiten diren urbanismo planak plan kulturalak izateaz gain (alde zaharren bizi berritzea, herritarren irisgarritasuna bermatzea, herriari bizia ematea…) plangintza ekonomiko oso zehatz bati ere erantzuten die (kontsumoaren hazkundea, ekonomiaren bizi berritzea edo berregituratzea…). Hau da, espazio bat eraikitzen denean erabilera zehatz bat emateko da, jendea bertan modu zehatz batean ibil dadin. Beraz, ez dago ezer ausazkorik, ez dago ezer objektiborik. Izan ere espazioa eraikitzen den moduak eta espazioak hartzen duen formak erabat determinatuko du honen erabilpena (hasieran jarri dugun Pariseko adibideak argi erakusten du hau). 

Arkitekturak, plazaren konfigurazioak, determinatuko du espazio horren erabilpena, erabilpen modua zein berau okupatuko duen jendea. Honek bi konfusio sor ditzake: alde batetik, bertan denok gaudela pentsatzea. Eta bestetik, aurrekoarekin guztiz lotuta, espazio hori hartzeko eta erabiltzeko modua bat eta bakarra dela pentsatzea, kasu honetan, kontsumoa. 

Argi dago, alkateak eta alkategaiak dioten eran, azken urteetan plazari emandako egiturak eredu bati, proiektu politiko zehatz bati
erantzuten diola, eta beraz, subjektibitate konkretu eta soziologia konkretu bati: klase ertainari. Eta soziologia konkretu horren baitan itxuraz ematen den irudia ere oso konkretua da: zoriontasuna eta ongizatea. 

Ausazkoak ez diren bi elementu jartzen dira hemen mahai gainean, batetik, aipatu berri duguna, espazio honen eraikuntzak eta honek erantzuten dion ereduak ze subjektibitate (ze kultura, ze mundu ikuskera) sortzea duen helburu eta bestetik, subjektibitate horrek estetikoki ze forma hartzen dituen eta espazio horretan nola ematen diren (janzkera, harremanak, kaleen itxura, kalea hartzeko modua, aisialdi eredua…). Honek ez du esan nahi, beste behin, elementuak bananduta daudenik, biak elkar determinatzen dira, baina analisirako bereizketa hau egitea behar beharrezkoa da (nahiz eta esan dugun bezala bigarren elementu hau aztertzeko gai ez izan).

Egun, nahiz eta plazaren espazioa askatasun printzipio baten gainean eraikitzen dela dirudien, bertan kulturalki aspektu batzuk inposatzen diren heinean (inposatu esatean espazio horren gainean erabakimena dutenek hartzen dituzten erabaki konkretuen emaitzaz ari gara) itxurazko askatasun hori ez da existitzen, espazio hori hartzeko modua oso determinatuta baitago. Programan aipatzen den bezala, ostegun, ostiral, larunbat eta igandeko plazako irudia kontsumoaren irudia da eta bertan ez dago beste ezertarako lekurik. Plaza, bertan elkartzen garen jendearen izatea (bere egoera ekonomikoa, bere itxura, bere bizimodua) reafirmatzeko espazio bihurtu da. Manifestazio, kontzentrazio edo beste edonolako mobilizazio politikoren gainetik dagoen poteoa izatea astean (gutxienez) lau egunez bertan ikusten den bakarra, ia plazaren espazio guztia tabernetako eserlekuek okupatzea, plazan ia etorkinik ez ikustea… ez dira kasualitateak. Proiektu politiko eta kultural baten baitan plazaren eta bere ingurunearen gainean harturiko erabaki kontzienteen ondorioak dira. 

Kulturaz ari garenean, beraz, gure inguruaz ari gara, gure mundu ikuskeraz, gure errealitatea ikusteko, esperimentatzeko eta ulertzeko moduaz. Auzi politikoa da, eta behar den garrantzia eman behar diogu. Guk errealitatea ulertzeko dugun moduak determinatuko baitu errealitate horretan nola bizi garen eta nola bizi nahi dugun. 

Hau ez da kanpo ikuspegitik eginiko analisia eta kritika, barne ezintasunetatik abiatzen da hein handi batean. Kapitalismoaren kultura dominantearen egituretatik ateratzeko ezintasunetik, espazioak hartzeko eta politizatzeko modu berri eta benetan kontrajarriak sortzeko ezintasunetik. Sarritan zaila egiten zaigu aspektu kulturalei dagozkien problematikak identifikatzea, hau joko zelai gisa ikustea. Zaila baita inguratzen gaituena, gure egunerokotasuneko dinamikak eta egiturak, dudan jartzea. Baina guztiz beharrezkoa da.

Beraz, has gaitezen espazioak hartzeko eta bizitzeko modu berriak pentsatzen, gure espazio propioak sortzen eta, pixkanaka, kultura berri baten oinarriak eraikitzen. 

Agnés Varda

Pasa den ostiralean, martxoaren 29an, Agnès Varda zinemagilea hil zen. Godard bezalako izenen ondoan ez da agian oso ezaguna, neuk ere ez dut bere lana gehiegi ezagutzen. Beraz, ez gara hemen bere lanak zerrendatzen edo bere jardun artistikoaren errepaso bat egiten hasiko. Hala ere oso lan interesgarriak ditu eta hauek gogora ekartzeko eta ezagutarazteko tarte bat hartzeak merezi du.

Dena dela, eta besteak beste, egun hauetan bere heriotzaren inguruan atera diren hainbat eta hainbat artikulu eta albisteetako batean honako hau aurkitu dudalako dakarkit bere izena gogora:

Ante la pregunta del periodista ¿Si tuviera que destacar algo de su carrera que sería? Ella contestó: “Que nunca he rodado historias burguesas. He preferido dedicarme a retratar estibadores, espigadores, pescadores, ocupas, obreros, gente que no tiene poder. Yo veo a un obrero que dice, “mañana me retiro y siento que estoy al borde de un precipicio”, y eso es muy emotivo. Y siento que a lo largo de mi carrera he tratado de decir a las mujeres: “Salid de las cocinas, haceos con las herramientas para cambiar la sociedad”. Estoy contenta. Antonio Gramsci dijo que cuando se mira el mundo solo se puede ser pesimista, pero cuando se pasa a la acción solo se puede ser optimista. Estoy de acuerdo.

Dirudienez Vardak argi zuen kulturak eta arteak ezin zutela munduari begira egon, akzioa beharrezkoa dela ikusten den hura aldatzeko. Baina askotan akzioa zer den zehazterako orduan aurkitzen ditugu arazoak eta mugak.

Kulturak funtzio politikoa izateko eduki politiko zehatzak izan behar ditu? Ez dut uste. Kultura berri bat sortzeaz ari garenean, kontzientziaz ari gara. Norberak bere bizi baldintza eta kondizio materialen kontzientzia erreala izateaz. Hau da, produkzio kulturalak berau egiten eta kontsumitzen duten subjektuen bizi esperientzien espresio izan behar dute. Ez gara ari soilik funtzio ideologiko argi bat betetzen duten produktuez baizik logika horren baitan kokatzen diren hainbat eta hainbat espresio sensible berreskuratu eta erdigunean jarri behar direla uste dugu. Emantzipazio prozesu batean produkzio kulturalak izan behar duen forma zehaztetik oso urrun gaude oraindik. Baina, horrek ez du esan nahi bide horretan dauden gauza batzuk ezin ditzakegunik aldatu, dudan jarri eta beste hainbat berreskuratu.

Horregatik, kulturak prozesu sozial osoan betetzen duen funtzioa kritikatzen ez den bitartean, produkzio kulturalari egiten zaion kritika oro partziala eta sitomatikoa izango da. Joera handia dugu kritikak esparru subjetibora eramateko, eta hauek gustuaren auzian agortzen dira. Baina eztabaida ez dugu forma eta edukian zentratu behar, baizik produkzio kultural horrek ze funtziori erantzuten dion eta mundua ze terminotan espresatzen duen aztertu behar dugulakoan gaude.

Nahi baino zehaztasun gutxiagorekin egindako artikulua da gaurkoa, hurrengoetan jarraituko dugu ideia hauek lantzen eta garatzen.

Hemen bere lan oso interesgarri batzuk:

Arte garaikidea eta errealismoa

La figura real, exterior, es un obstáculo que tiene que ser superado

para que el realismo no sea propiamente figuración, sino transfiguración.

Transfigurar es poner la figura en estado humano.

Adolfo Sánchez Vázquez

Estetikaren eta artearen loturan edertasunaren figurazioa eman izan da hein handi batean, honek arteak izan behar duenaren ustea sortzeaz gain, arteak izan behar duena inposatu du. Ez gara estetikaren eta artearen harremana historikoki aztertzera sartuko, batetik, ziurrenik hau ez delako horretarako momentua eta bestetik, egun, ez dugulako nahiko jakintzarik azterketa historiko hori behar bezalako zehaztasunaz egiteko. Baina, horrek ez du esan nahi harreman horren ebidentziak islatzeko gai ez garenik, tesitura horretan estetikak eta edertasunaren kontzepzioak izan duen garrantzia garbi baitago.

XX. mende hasieran ordea erlazio honen hausturaren zantzuak somatzen dira. Zantzuak izango dira, inoiz ez delako oso garbi jakin harreman hau erabat suntsitzen den edo ez, baina argi gelditzen da artearen esferan estetizazioaren aurkako planteamenduak edo proposamenak agertzen direla. Batzuen ustez, anestesia planteatzen da, Artea estetikatik askatzeko edo aldentzeko prozesua. Esan dezakegu bi ildo nagusi planteatzen direla, batetik, estetikarekiko emantzipazio prozesua eta bestetik, estetikarekiko askapen prozesua.

Hau da, bi ildoak elkarrekiko bereizgarriak diren hainbat ezaugarri dituzte. Askapen prozesuak inposatutako estetika sentsibilitate guztia albo batera uzteaz gain ekoizpena sentsibilitatetik at, estetikatik at, kokatzen du. Honen aurka, emantzipazioaren ildoak gailentzen den gustu zein estetika horren aurkako jarrera hartzen du, estetikaren edo edertasunaren aurkikuntza alboratuz. Bere kasuan ordea, kontzepzio zein hautu hau ez da garbi ematen, asko dira edertasun ezaren azterketan murgildu baina prozesu horretan, berriro ere edertasun eredu baten bilaketan eroriz. Nahi edo ez, edertasunaren aurkikuntza horretan murgiltzen dira, eta hortik harago, edertasunak emango die zentzua beren ekoizpenei. Honela, arte garaikidean ekoizten diren obra asko literatura hutsean gelditzen dira, ekoizpenak diskurtsoan soilik sostengatzen direlarik.

Diskurtsoan eta literatura hutsean oinarritu direnak, planteamendu Errealista alboratu izan dute, honek, ustez, ez duelako bere sostengu izango den teoriarik. Errealismoak, bere barruan (bereziki estalinismoak) erabat bulgarizatu zuen teoria, eta literatura postmoderno guztiak ondo plazaratu du teoria bulgarizatu hori. Baina oso garrantzitsua da errealismoaren berrikuspen zehatz bat egitea, hau da, gurera ekartzea planteamenduaren nondik norakoak, eta ez erortzea errealismoa = kopia parabola gaiztoan. Arte Errealista errealitate objektibo batetik hasten da,  historikoki eta sozialki baldintzatzen dituen harreman horietatik. Errealitate objektibo horren jakitun, bertatik eraikitzen du guztia, hau da, erlazio horren baitan eraikitzen den gizakiari, errealitate objektibo horretatik harago, errealismoak errealitate berri bat eraikitzen du. Imaginario sozialean errealitate berri bat eraikitzen saiatzen da, gizakia baldintzatzen duten kondizio guztiak azaleratuz eta aldi berean gailentzen duen errealitatea eraikiz.

Noski, honen aurrean garbi izan behar dugu errealismoaren planteamendu teorikoak zailtasun objektiboak eta arrisku ugari dituela. Ondo ondorioztatu den moduan, errealismoak errealismo faltsu asko izan du eta askotan idealismo hutsean oinarritu izan da, errealitate objektibo hori beraien ustez izan behar duena plazaratzeko erabiliz. Bestaldetik, errealismoa ezin da modu hertsian ulertu, artearen baitan kokatzen denaren, edo artea denaren edo ez denaren arteko dikotomian. Errealismoaren ikuspuntutik haratago, surrealismoak, futurismoak, kubismoak zein espresionismoak gizakiaren bestelako espresio bide edo ekoizpen bide desberdinak adierazi izan dituzte, eta bertan ematen diren ekarpenei ere erreparatu egin behar diegu. Gainera, guzti hauek mugimendu baten baitan bildu dira eta nolabait burgesiaren aurkako espresioak izan dira. Eta errealismoak ere teknika berriak behar ditu inguratzen duen guztia adierazi ahal izateko.

Zer esan nahi dugu honekin? Uste dugu, Arte Errealistak teoria sendo bat duela atzetik, nahiz eta kasu batzuetan emandako adibideak ez diren oso Errealistak izan.  Garbi dugu ordea, planteatzen dena filosofia sendo bat dela, eta arte errealistak planteatzen duenak errealitatea ulertzeko modu zehatz bat daukala atzetik: inguratzen deunarekiko erabateko konpromezua. Baina egiazko planteamendua ez da objektuan, errealitate objektiboaren azaleratze hutsean, gelditzen, Arte Errealista objektu eta errealitate objektibo hori eraldatzeko eta gainditzeko espresioan kokatu behar da. Figurazioaren marra gaindituz, figuraziotzat dugun horri (errealitate objektiboari) bizia emanez, transfiguratuz. Bada zer eztabaidatu, ekarriko ditugu Bretch eta bere lagunak. Bitartean, hemen sarrera bat.

Inguratzen gaituenaz

 

Considerad lo oscuro y el gran frío

de este valle que resuena de lamentos.

Bretch

Inguratzen gaituena ikusten dugu eta ikusten dugunak inguratzen gaitu, honez gain, badira ikusten ez ditugun elementuak ere, sentimendu eta sentsazioen esferan kokatzen ditugunak. Etengabe esperientzia estetikoak bizitzen dihardugu, etengabe irudiak sortzen eta jasotzen. Eta hauek guztiek osatzen dute gure mundu-ikuskera, bizi dugun gizartea antzemateko eta bizitzeko dugun modua. Beraz, harreman honetan ez dago elementu neutrorik, ez dago ausazko erabakirik, ez dago subjektibotasunik. Historiak erakutsi digu mundu sentsoriala ez dela subjektiboa, honen gaineko kontrola izateko arrazoiaren esferan kokatu behar dugula eta arrazoia objektiboa dela. Honek zer esan nahi du, arrazoiketa objektibo hauek marko burgesean sortu diren heinean ez dutela neutraltasunik.

Segi letzen!

Heriotza sententzia (III)

Kurtsoa bukatzear dago eta nahita edo nahi gabe, baina balorazioak (ez balorizazioak) egiten hasiak gara. Balorazioek beti dakarte kritika, ikusi, entzun, irakurri eta ikasi dugu hori guztia hartu eta ondorioak ateratzean datza azken finean. Honela, uneoro berrikusiko den iritzi bat garatuz. Balorazio guztien artean bada bat hona ekarri nahi izan duguna, urte guztian zehar kulturaren inguruan jorratu ditugun gaiekin lotura zuzena duelako. Segi letzen!

Atxiloketa

Norbait faltsukerian aritu bide zen Josef K.ri buruz hizketan, berak inolako txarkeriarik burutu gabe atxilotu baitzuten goiz batean. Grubach ugazabandrearen sukaldaria, egunero zortziak aldera gosaria ekartzen ziona, ez zen orduan azaldu. Lehenengo aldiz gertatzen zen halakorik. K.k beste pixka batean itxoin, eta oheko burkotik ikusi zuen etxe parean bizi zen andre zaharra, ohi baino jakinmin handiagoz begira; hartan, harrituta ezezik gosetuta ere bai, txirrina sakatu zuen. Berehala, atea jo ondoren, berak etxean sekula ikusi gabeko gizon bat sartu zen. Argala baina gorputz sendokoa, traxe beltz estua soinean, bidaijantzien antzera ongi hornituta, tolestura, sakel, bukle, botoi eta gerriko, oso itxura praktikoarekin, nahiz argi jakiterik ez egon haiek denek zertarako balio zezaketen.

Segi letzen!

Heriotza sententzia (II)

En la literatura y en el arte se produjo una crisis similar a la ocurrida en las costumbres después del reinado del Terror, una verdadera crisis de los sentidos. La población había vivido en una situación de miedo perpetuo. Cuando superaron el miedo, se abandonaron a los placeres de la vida. Su atención estaba completamente absorbida por las apariencias, por las formas externas. El cielo azul, el esplendor del sol, la belleza de las mujeres, los terciopelos suntuosos, la iridiscentes sedas, el brillo del oro, los destellos de los diamantes: estas eran las cosas que los llenaban de deleite. Vivían solo con los ojos, y habían dejado de pensar”

Ernest Chesneau

 

“Arteak, gizartearen beharrei erantzuteaz gain gizartean funtzio konkretu bat izango du.”

Horrela bukatzen genuen gure lehenengo sententzia. Baina, zer zentzu du arteak funtzio konkretu horren atzean subjektu iraultzaile bat kokatzen ez bada? Eta nola uztartzen da hau subjektu sortzailearen subjektibotasunarekin? Agian, galdera hauen atzean aurkitzen da guztiaren sintesia, guztiaren zentzua. Alegia, sakondu dezagun.

Segi letzen!

..:..

(…)

Panorama ciego en Nueva York

Segi letzen!

Heriotza sententzia (I)

“Si la gente quiere ver sólo las cosas que pueden entender,

no tendrían que ir al teatro: tendrían que ir al baño”.

Bertolt Brecht

Eraldaketari uko eginez sostengatzen da kultura, erremedio haundirik gabe, erremediorako gogorik gabe. Izan ere, kultura, bere osotasunean sitemaren menpe aurkitzen da. Gizartearen logika guztia produkzio kapitalistak zanpatzen duen garai hauetan mundua arrotza zigu, merkantzia pilaketa baten parte sentitzeko arrazoiak besterik ez ditugu.

Segi letzen!

MAITASUNA ala HIL

 

…el  amor  es  gasolina  para  los  coches  que  somos
viejos prototipos olvidados por la razón mercantilista…

 Carlos Desastre

 

Segi letzen!

Sarrera zaharrak

© 2019 Kontu Lepo