Author: Kontu Lepo (1 garren horria 8 -etik)

Kontu Lepo irratiaren bosgarren saioa, entzungai!

Denbora bat islik egon eta gero, hemen da KONTU LEPO IRRATIAren bosgarren saioa! Lenokoari jarraituta, baina berrikuntza eta guzti! Ekarrizketaren atalean Krisiaren Seme-alabak Sare Sozialistako kidieekin aritu gara solasean: proiektuaren hastapenak, testuingurua, eboluzioa, egungo egoera… Horrez gain, Alpistiek, Albistiek, Kantu Lepo eeeeta Kontu Historiko Lepo!

Demokratak eta biolentoak

Demokratak eta biolentoak, horrela du izena Joxe Azurmendiren liburu ezagun batek, Euskal Herriko gatazka politikoan espainiar agentzia politiko nagusiek eraikitako kontakizunari erreferentzia eginez. Oraindik orain gatazka politikoen zentraltasuna binomio honek hartzen duela ikusten dugu. Demokratak zuzenbide estatua bere egiten duten alderdiak (burgesak, ezinbestean) dira, eta biolentoak aldiz erregimen politikoa beren praxian errefusatzen dutenak. Kataluniako gatazka politikoa bidegurutzera iritsi da aste honetan, eta aliantza zalantzatiak hautsi dira bat- batean edo. Ordena burgesa, izan Katalan nazionalista ala espainolista, zibismoaren eta hiritargoaren balio unibertsalen defendatzaile gisara agertzen zaigu, eta balio sistema horren barnean biolentziaren monopolioa gorputz polizial zein militarraren eskuetan izatea ezinbestekoa zaie. Bien bitartean, demokrazia zuzenbide- estatuaren eta konstituzio itxi baten mugak gainditu ezinean ageri da, desberdin ekiten dutenei debekuak ezarriz. Askatasunaren bertuteak alderantzizko ordena jarraitu behar lukeela uste dugu: disidentziarako askatasuna, ezberdin pentsatu eta jarduteko libertatea, eta ez muga hertsiak dituen estatus batekiko obedientzia itsua.   

Zaila zaie agintari politikoei hipokresia disimulatzen, biolentziaren mugak zuzenbide estatuko aparatuaren mugetara ixten direnean margenetatik arrakalak ageri baitira. Oharkabean, komunikabide nagusien oihartzunik gabe, aste honetan Euskal Herrian hiru langilek galdu dute bizitza soldatapeko esklabutzan ziharduten bitartean. Bizitza galdu dute, erreparatu ezin den gertaera bakarra. Miserablea da etekin propiorako besteen bizitzak arriskuan jartzea, eta astez aste halako ezbeharrak gertatzen diren arren, ez dirudi biolentzia jendarte zibilaren begietan. 

Egunen batean, gizarte kapitalistaren liburu beltza idaztea izango da gure zeregina, non ezkutatuak izan diren abusu eta eraso guztiak argitara ekarriko ditugun, zintzotasunez eta egiari erreparatuta. Bitartean, zintzoa deritzoguna egiten jarraituko dugu, eta gure ustetan, ezin aurki dezakegu ezer zintzoagorik zapalduak daudenen askatasunaren alde borrokatzea baino.

Gure elkartasun guztia Kataluniaren askatasun sozialistaren alde diharduten guztiei, eta honekin batera erreprimituak izaten ari diren militante ororen berehalako askatasuna galdegiten dugu. Bestalde, besarkadarik beroena bidaltzen diegu aste honetan lan- istripuetan nahiz amiantoaren ondorioz hildako hiru langileen senitarteko eta gertukoei.

Azpeitiko gazte batzuk.

Erasoez eta festa ereduaz

Mundu osoko jende andanak ditu egutegietan gorriz borobilduta San Fermin festak. Milaka lagun elkartzen da Iruñean uztailaren 6tik 14ra bitartean, eta egun horietan guztietan denetariko gertaerak jazo ohi dira festa giroan. Beste urte batez, ugari izan dira sanferminetan izandako eraso sexistak; gutxienez hemezortzi eraso salatu dituzte jaiak igaro diren bitartean. Eta udarekin batera iritsi dira hainbat eta hainbat herri eta hirietako festak ere. Horregatik, ezin aipatu gabe utzi azken asteotan Euskal Herriko beste hainbat txokotan jazo diren eraso sexistak: Beasainen, Barakaldon, Hernanin, Baionan, Donostian…

Azpeitiko Gaztetxeko kideok erasotuak izan diren emakumeei erabateko babesa eta elkartasuna adierazi nahi diegu txoko honetatik. Halaber, ezin ahantz genezake emakume langileok jasaten dugun indarkeria eguneroko ogia dela, eta gure bizitzetako esparru guztietan gauzatzen dela. Arazo estruktural baten aurrean gaude. Sistema kapitalistak, jendarte kapitalista eratuko du eta jendarte hori harreman sozial zehatzen arabera antolatuko eta harremanduko da. Horrek, bere baitan, indarkeria matxista bezalako biolentzia formak barnebiltzen ditu. Hau da, ideologia partiarkalaz baliatuz biolentzia formak naturalizatu eta indarkeria gauzatuko duten subjektuak sortuko ditu kapitalismoak. Gizonak eta emakumeak sozialki eraikita dauden modua dela eta, indar harreman jakin batzuk erreproduzitzen dira. Indar harreman horietan gizonaren indarra emakumearekiko gailentzen da.

Jai giroan ematen diren erasook ulertzeko, besteak beste, gaur egungo festa ereduari ere erreparatu behar diogu; hau da, jai eredu kapitalistari. Horri erreparatu gabe ezin ditugu ulertu erasook. Gaur gaurkoz gure hartu-emanak biolentoak badira ere (berez, indar harremanetan oinarriturik badaude ere), azpimarragarria da festek dirauten egunotan biolentzia hori eta indarkeria hori areoagotu egiten dela, zenbait kanpo faktore, eta, orokorrean, festari esleitzen dizkiogun zenbait ezaugarri tarteko. Jaien aitzakian, hartu emanerako ditugun joerak eta jarrerak aldatzen ditugu, halaber, gure egoera zaurgarriagoa bihurtzen da. Gaur egungo jai ereduari hertsiki lotuta dauden drogen eta alkoholaren kontsumoa igo egiten da, eta, horrek, aurrez esan bezala, gure jarreretan aldaketa sakonak dakartza: jarrera inpultsiboak, jarrera agresiboak, espazioaren eta harremanen sexualizazioaren areagotzea… Faktore hauek berekin dakarte sistema honek eta bere aparatu guztiek gizonei gure gorputzekin nahi dutena egiteko esleitzen dien inpunitate soziala, hau erasoetan materializatzen delarik.

Aipatutako faktore guztiak jai eredu kapitalistari berariazkoak zaizkionez, ezin pentsa dezakegu festa eredu hau gainditu gabe eraso hauekin bukatuko dugunik. Gaur egungo harremantze ereduaren aurrean, elkartasunean oinarritutako kultura berria garatzea dagokigu: inor inoren bizkar biziko ez den kultura, zapalkuntzak eta esplotazioak espaziorik ez duen logika bat. Finean, aldaketarik egotekotan, errotiko aldaketa behar du izan.

Festak iristear diren honetan ere, hausnar dezagun jai ereduaz eta horrek elikatzen duenaz. Herriko jaiak ate joka ditugu, eta, beraz, diziplinaz eta arduraz jokatzea dagokigu, jai kapitalistan murgiltzerakoan horren inplikazioak eta arriskuak zein diren argi izateko, eta horien gainean nola eragin dezakegun pentsatzen hasteko. Ekin diezaiogun bada!

Eraso matxisten aurrean, autodefentsa!

Beste bi langile soldatapean erailak Euskal Herrian

Duela 3 egun, 62 urteko langile bat eraila izan zen Irunberriko lursail batean, traktore batek azpian hartuta. Horrez gain, joan den astean, Tubacex enpresaren Laudioko lantokian 25 urteko langilea eraila izan zen. Pieza bat gerori zitzaion gainera. 10 urtean, enpresa horretan erail duten laugarren langilea da gaztea. 2019. urtean, 29 langile erail dituzte soldatapeko lanean Euskal Herrian.

Gertakari horien aurrean, hasteko, gure babesa adierazi nahi diegu beren familiei eta gertukoenei. Horrekin batera, gertaera horiek gogor salatzea dagokigu, ez baitira fenomeno isolatuak, ezta kasualitatearen ondorio ere; ez baitira heriotzak, erailketak baizik.

Kapitalaren jabe den klaseari kapitala metatzea gero eta gehiago kostatzen zaion garaiotan, akumulazio hori bermatzeko hartzen diren neurriak kaltegarriak izan ohi dira langileontzat. Asko duenak gehiago izan dezan, gutxi duenari gehiago kendu behar zaio. Lanaldiak luzatzen dizkigute, produkzioa azkartzera behartzen gaituzte, presio bortitzak pairatu ohi ditugu… Lan baldintzen kaskartzea eta horien artean segurtasun falta, irabazien logikari erantzuten dioten neurri horietako batzuk dira. Neurri horien ondorio latzena da bizitza galtzea.

Horren aurrean, antolatu eta lan baldintza hobeak lortzera begira greban dihardute Euskal Herriko hainbat sektoretako langileek. Horren adibide dira Loiuko aireportuko langileak, Bizkaiko Domino’s Pizzakoak edota Gipuzkoako egoitzetakoak, besteak beste. Gure elkartasunik beroena bidaltzen dizuegu guztioi ere!

Amaitzeko, lan baldintzen hobekuntza helburu duen borrokarekin batera, beharrezko zaigu gaitzaren kausa den erroarekin amaitzea; kapitalismoan ez baitu tokirik gizatasunak, irabaziak lortzera bideratuta dagoen sistema baita bere osotasunean. Horretarako, nahitaezkoa da langileon arteko elkartasuna eta borroka, inork ez digunez oparituko gurea dena, geure eskuez hartu beharko baitugu zor zaiguna.

Fetitxismoa eta sozializazioa sistema kapitalistan

(Kolaborazioa: Joxemari Gorria)

Aurreko batean, klaseko lan baterako testu bat irakurtzen ari nintzela pasarte honekin aurkitu nintzen: “La idea fundamental versa en torno a la interdependencia entre los seres humanos. En este sentido, el Estado de bienestar, tiene algo en común con la economía de mercado, porque la economía de mercado también es algo donde el individuo solo no es absolutamente nada. En la economía de mercado las personas dependen unas de otras, y nadie ha explicado esto tan claramente como Adam Smith en “La riqueza de las Naciones”. Toda la base de la economía de mercado gira en torno a la capacidad de interactuar entre sí, de depender unos de otros, de poder hacer cosas para los demás y que ellos hagan cosas por ti.”

Generalean, testuak ez dauka ez hanka eta ez bururik, baino pasarte hau aukera polita iruditu zitzaidan kapitalismoan dugun sozializatzeko eraz ausnartzeko. Alde batera utziko dugu momentuz ongizate estatuari egiten dion apologia. Pasarte honetan, ekonomia kapitalistaren oinarritzat hartzen du gizakien arteko interdependentzia, hau da, giza lanaren izaera soziala. Faktore hau ordea, gizakiaren historian eman diren lan banaketadun sistema ekonomiko guztietan eman da, eta zehazki sistema kapitalista da, sozializazio hau era indirektuan ematen den lanaren antolakuntza eredua, absurdua izanik kapitalismoa faktore honekin definitzen saiatzea.

Gizakia animalia soziala dela ulertzen dugu, zeinak bere potentzialitateak gizartean ematen den lan banaketari, hau da, antolakuntzari esker soilik azalera ditzakeen. Hau da, gizakia ez da bakarrik ezer, pentsalari liberalen abentura Robinsondarrek aurkakoa erakutsi nahi bazuten ere.

Gainontzeko sistema ekonomikoetan (feudalismoa, esklabismoa…) lanak izaera zuzenki soziala du, hau da, gizartean egiten den lan guztia zuzenean gizartearen beharrak asetzera zuzentzen da. Honek ez du esan nahi banaketa justu bat egiten denik eta ez denik zapalkuntzarik ematen gizarte hauetan, soilik esan nahi du, gizartean ematen den lan banaketa organizatuaren bidez, egiten den lan orok aldez aurretik izaera soziala duela, gizartean funtzio bat betetzera bideraturik baitago.

Sistema kapitalistan, ordea, sozializazio hau era indirektuan eta produkzioaren ondoren soilik ematen da, trukearen bidez. Horretarako beharrezkoa da aldez aurretik gizakiak produktore independente moduan agertzea, aurreko sistemetan era generalizatuan gertatzen ez zen bezala, trukearen astapenak komunitate ezberdinen artean agertzen zaizkigularik pertsona indibidualen artean baino gehiago. Kapitalismoan beraz, produktore formalki independenteek merkantziak ekoizten dituzte modu independentean, eta merkantziek balioari esker elkarren artean trukatzeko gaitasuna hartzen dute, balioa giza lanaren kristalizazioa izanik. Beraz, ikusten dugun moduan balioaren bidez soilik jartzen dira kontaktuan elkarren artean produktore independente hauek, beren lanaren izaera soziala lanaren produktuen faktore moduan agertzen zaigularik, behin produkzioaren esferatik atera ondoren.

Marxek aztertu zuen ondoen fenomeno hau, bere Kapitala obrako “El fetitxismo de la mercancía y su secreto” pasartean: “El carácter misterioso de la forma mercancía estriba, por tanto, pura y simplemente, en que proyecta ante los hombres el carácter social del trabajo de éstos como si fuese un caracter material de los propios productos de su trabajo, un don natural social de estos objetos y como si, por tanto, la relación social que media entre los productores y el trabajo colectivo de la sociedad fuese una relación social establecida entre los mismos objetos, al margen de sus productores.”

Hau da, kapitalismoan, lanaren izaera soziala ahalbidetzen duen balioa, merkantzien faktore material moduan agertzen zaigu, lan indibidualek gizartearen lanarekin duten binkulu soziala produktuen arteko erlazio bat bailitzan agertzen zaigularik.

“Como los productores entran en contacto social al cambiar entre sí los productos de su trabajo, es natural que el carácter especificamente social de sus trabajos privados sólo resalte dentro de este intercambio. También podríamos decir que los trabajos privados sólo funcionan como eslabones del trabajo colectivo de la sociedad por medio de las relaciones que el cambio establece entre los productos, y por medio de estos entre los productores. Por eso, ante estos, las relaciones sociales que se establecen entre sus trabajos privados aparecen como lo que son; es decir, no como relaciones deirectamente sociales de las personas en sus trabajos, sino como relaciones materiales entre personas y relaciones sociales entre cosas”.

Produktore independenteak behin produkzioaren esferatik aterata soilik sartzen dira gizartearekin kontaktuan, trukeak beren lanen produktuen artean ezartzen dituen erlazioen bidez. Hori dela eta, beren arteko erlazioak era indirektuan agertzen zaizkigu, gauzen erlazio gisan.

Garrantzitsua deritzot argitzea, fenomeno hau ez dela, askotan interpretatu den moduan, ilusio subjektibo soil bat, hau da, gertatzen dena ez da, gizakien arteko interdependentzia ezkutatu eta itxurazko independentzia baten irudia sortzen digula merkantziaren fetitxismoak. Hori izan balitz arazoa, nahikoa izango litzateke kontzientzia hartze batekin. Arazoa hori baino konplexuagoa da, benetan kapitalismoan gure lanen izaera soziala, balioak, merkantzien ezaugarri gisa, produktuen artean sortarazten dituen erlazio sozialen forman ezartzen dugu. Hona hemen “los mercados” ahalguztidun horien diktaduraren funtsa. Eta honi aurre egiteko, ez da nahikoa kontzientzia hartze bat, lehen pauso bat izan badaiteke ere.

Kontzientzia faltsu bat baino, gizarte kapitalistaren egitura soziala da erasotu behar dena, desjabetuon arteko elkartasunean oinarrituz, balioaren legea eta lan abstraktua suntsitzera bideratuko den iraultza prozesuari ekinez. Animo bidean.

Beste langile bat eraila

Atzo, ekainaren 25ean, beste erailketa bat gertatu zen Arbizun. Oraingoan, Lakber Mecanizados enpresaren Arbizuko lantegian langile bat hil zen makina batek harrapatuta. Lehenik eta behin, elkartasuna eta animorik beroenak eman nahi dizkiegu familia zein gertukoenei. Horrez gain, Gaztetxeko kideok gertakari hau salatu nahi dugu eta horregatik ohar hau kaleratzea erabaki dugu:

Ez da lehen aldia Lakuntzako enpresa honetan langile bat hiltzen dena, zehazki hiru langile hil baitira azken lau urtetan. Ez dugu sinesten gertatutako kasualitatea izan daitekeenik, hau baita langileontzako eguneroko ogia. Lan egin beharra dugunok soilik bizi ditzakegu horrelako gertakari latz hauek, eta ez honen kontura aberasten direnek. Akumulazio dinamika ezinbestekoa da kapitalaren ekoizpen prozesua martxan jartzeko, eta langileak hor hartzen du parte, izan ere, honen lan-indarretik xurgatzen da etekin ekonomikoa klase burgesarentzat. Zirkulu zoro horretan, konpetentzia geroz eta handiagoak eta epe motzagokoak dira, eta horren ondorioak langileok geure azaletan bizitzen ditugu: estresak, presioak, lan ordu extrak, lan-baldintza arriskutsuak… Atzoko ezbeharra izebergaren punta bat besterik ez da.

Komunikabideetan agertzen ez diren zapalkuntzak ere salatu behar ditugu gure eguneroko praktika politikoan. Hala ere, atzokoari pisurik kendu nahi gabe, gogor salatu nahi dugu heriotza hau. Enpresa honetan hiru hildako egotea azken lau urteotan, egun langileok bizi ditugun zapalkuntzen adierazpen bat dira, eta egunerokoan horrelakoak salatu ez ezik, langileen borrokak ere hauspotu behar ditugu. Bide horretan, doakiela elkartasun osoa gure gaztetxetik azken hilabeteotan Euskal Herriko txoko askotan aurrera eramaten ari diren grebalariei ere.

Langileon autoantolakuntzan sakontzen jarraitzea dagokigu militante iraultzaileoi, horrelakoak egunen batean saihesgarriak izan daitezen. Egiturazko aldaketarik gabe ez baita posible izango injustizia hauek deuseztatzea.

Subiranotasun energetikoa eskuratzea jasangarritasunerako bidean

Kolaborazioa: Tereshkova

2008ko krisiaren agerpenak (eta oraindik beronen ajean aurkitzen garen honetan), gure kontsumoa zein den eta nola kontsumitzen dugun erabakitzeko eskubidea oso mugatua dagoenaren kontzientzia ekarri zuen gizartera. Hori dela-eta, gizartearen zati bat erreakzionatzen ari da.

Helburua oinarrizko aspektuak berreskuratzea da, hala nola elikadura, finantzak, informazioa edo komunikazioak. Produktu agroekologikoen eta baratze urbanoen kontsumorako kooperatibak hazi egin dira, komunikabide alternatiboak eta banku etiko kooperatiboak baita ere, besteak beste.

Testuinguru horretan, energia, gure gizartearen funtzionamendurako ezinbesteko osagaia, ez da salbuespena. Azken urteotan, biztanleen hainbat ekimenek energia berriztagarrietan oinarritutako alternatiba ezberdinak sorraraztea eman du Espainiar estatuan.

Energiak ondasun eta zerbitzuak eskaintzen dizkigu ingurumen inpaktu handien kaltetan

Energia, historian zehar zibilizazioa garatzeko faktore erabakigarria izan da eta egun, oraindik ere bada. Gaur egungo eredua energia-kontsumo kantitate handietan oinarritzen da, ingurumen-inpaktu handien kaltetan; energiaren sektorea da gaur egun biosferaren degradazioaren errudun handienetako bat.

Komunitate zientifikoa hamarkada luzez ari bada ere zibilizazio honek hartu duen norabideaz ohartarazten, esku hartzeko denbora agortzen ari da. Ez dira gutxi egoera atzeraezin batera heldu garela pentsatzen dutenak.

Ingurumen krisi sakoneko testuinguru honetan, eta baliabide berriztaezinen agortzea kontuan hartuta, kontzientziazio-soziala beharrezkoa izango da etorriko diren aldaketak onartzeko; baita baliabide berriztagarrien kudeaketa egoki bat lortzeko ere – kudeaketa jasangarria, eraginkorra eta berdintasunezkoa-, zeinetan jendeak parte hartuko duen. Energia sortzeko, erabiltzeko eta kudeatzeko moduak eraldatzea beharrezkoa da gizarte jasangarria lortzeko (baina ez da nahikoa).

Berriztagarrien autogestioa eta energia trantsizioa

Energia berriztagarriak, aztarna ekologikoa murrizteaz gain, eraldaketa potentzial handia eskaintzen du ikuspegi sozial batetik, tokian tokiko energia sortzeko gaitasuna eta modularitatea medio, ekimen parte-hartzaileen garapena ahalbidetuz.

Energia berriztagarrien kooperatibek potentzial hori aprobetxatu nahi dute. Horretarako, energia berriztagarria sortzen eta merkaturatzen dute, energia-eredu deszentralizatu bat sustatuz, gaur egungo sistema zentralizatuaren aurrean.

Europan, 70eko hamarkadatik era honetako milaka kooperatiba sortu dira Alemania, Herbehereak eta Danimarka bezalako herrialdeetan. Espainiar estatuan modelo hau berria eta gutxiengoa da oraindik.

Kooperatibekin energiaren deszentralizazio bat ematen bada ere, berauen atzean dagoen funtsa merkatuko ideia berberetan oinarritzen da, marko burges baten barruan egoten jarraitzen baitu. Norbanako batzuen baitan geratzen da energiaren horniketa eta kudeaketa (boterea), eta berauen helburua hortik ahalik eta diru eta etekin gehien ateratzea da.

Bada beste mugimendu bat ordea, autogestioa ipar izanik ere (aipatutako kooperatiba motak autogestioan ere oinarritzen direla esan behar baita), beste nortasun bat duena. Autogestioa erabiltzen dute, politikaz haratago, arlo sozial eta ekonomikoan ere independentzia ideologikoa eta demokrazia sakon baten alde. Horrela, autogestioa norberak antolatutako kudeaketa-sistemaz gainera, gizarteko arlo guztietako harreman sozioekonomikoen erabateko alternatiba moduan planteatzen da. Beraz, autogestioa defendatzen dutenen iritziz, independentzia ekonomikorik ez daukan kolektibo batek ez du inoiz independentzia ideologikoa izango.

Hor dugu Errekaleor, autogestioaren ideia hori praktikara eramten ari den proiektua. Gasteizko auzo honetan, autogestioa oinarri, bertako bizilagunek militazioa aurrera ematen dute.

Tarifa-defizitaren arduradun bakarrak energia berriztagarriak direnaren mitoa

2010era arte, energia berriztagarriek laguntza handia lortu zuten instituzioen partetik. Espainiar estatua teknologia mota hauetan inbertitzeko “paradisua” bihurtu zen, baina hurrengo urteetan egoera erabat aldatu zen.

Energia berriztagarrien instalazioei oztopoak jartzea, hauek jaso zituzten primak gaindimentsionatuta egotearekin justifikatu ziren. Prima horiek tarifa-defizitaren arazoaren erantzule egin zituzten, hain zuzen estatuak enpresa elektrikoekin zituen zorrekin, zeinak itzelezko zifrak izan ziren (2013an 26.000 milioi euro). Defizit hau, enpresek kontsumitzaileek ordaindutako diru-sarreren eta araudiak elektrizitatea hornitzeagatik onartzen dizkien kostuen arteko desberdintasuna edo diferentzia da.

Hala ere, energia berriztagarrien teknologiak sustatzeko  zenbait politikek desabantailak izan arren, ez da zuzena defizit horretaz zentral berri horiek soilik erantzule egitea. Izan ere, 2001ean hasi zen desoreka, berriztagarrien ekarpena kaskarra zenean.

Bestalde, erregimen bereziaren primak (berriztagarrietatik eratorritako teknologiak erregimen honetan biltzen dira) sistema elektrikoaren kostu osoaren zati bat baino ez ziren (2012an, %35a gutxi gora-behera). Ez hori bakarrik, ezin ahaz daiteke beraien sustapenek berriztagarriak ez diren baliabideei ere bazihoaztela zuzenduta (hondakinen erraustegia edo koogenerazioa, azken hau batez ere gas natural fosilezkoa).

Bestalde, merkatuaren diseinuak berak, energia berriztagarrien horniketaren hazkunde batek elektrizitatearen prezioa murriztea ekartzen du, honek primen kostua konpentsazioa ekarriz. Sistemaren kostuen gardentasun-eza kontuan hartuta, tarifaren defizitaren benetako arrazoiak ezingo dira identifikatuak izan ikuskaritza publiko bat burutu arte, orain arte Kongresuak baztertu duena.

Analisi zehatz bat eginez ikusten da, energia berriztagarrietarako diru-laguntzak sistemaren defizita ekarri zuela esatearen kontakizuna interesatuta egindako interpretazioa izan zela, sektore elektrikoaren enpresa tradizionalek sustatutakoa. Enpresa horiek, sistema energetikoaren opakutasunaz baliatuta, 2000. hamarkadan berriztagarrietan gutxi eta gas natural fosileko instalazioetan asko inbertitu zuten.

Beraz, argi ikusi da – eta hau irakurri gabe ere erraz hausnartzera hel daiteke – sistema honen barruan, merkatu energetikoaren erregulazio eta gardentasunaren inguruan aurrerapen sakon baten beharra dagoela sistema jasangarri bat  lortzeko, baina jasangarritasun horrek ez duela inola ere burujabetasunik ekarriko.

Maye Nerviren erailketaren aurrean

Asteartean, Maye Nervi 81 urteko emakumea erail zuten Urruñan, Lapurdin. Bere senarrak tirokatu ondoren, honek, bere buruaz beste egin zuen. Aurtengo lehendabiziko erailketa matxista kasua den arren ez da gertakari isolatu bat, egunero egunero, emakumeen aurkako indarkeriak presente jarraitzen du, beraz, zenbakietatik haratago begiratu eta arazoari muinetik heldu behar diogu.

Erailketa hau, bestelako erasoen kasuan bezala, ez da gertakari isolatu bat ez eta arazo indibidualen ondorio hutsa ere. Arazo estruktural baten aurrean gaude. Sistema kapitalistak, jendarte kapitalista eratuko du eta jendarte hori harreman sozial zehatzen arabera antolatuko eta harremanduko da, honek, bere baitan, indarkeria matxista bezalako biolentzia formak barnebiltzen dituelarik. Hau da, ideologia partiarkalaz baliatuz biolentzia formak naturalizatu eta indarkeria hau gauzatuko duten subjektuak sortuko ditu kapitalismoak.

Honela, biolentzia estruktural honek gure gorputzak eta bizitzak etengabe baldintzatuko ditu, Mayeren eta beste milaka emakumeren erailketa delarik horren adibiderik gordinena.
Emakume langileei dagokienez, azpimarratzekoa da haiek bizi duten errealitate gordina, emakumeen eguneroko lan baldintza prekarioek eta egoera ezegonkorrek zapalkuntza eta indarkeria egoerak areagotzen dituztelako.
Beraz, ozen esan behar dugu: indarkeria hau ahalbidetzen, legitimatzen eta sustengatzen duen sistema kapitalista irauli ez ezik, errotik aldatu behar ditugu sistema horren barnean garatzen diren harreman sozialak. Horretarako kalean lan handia egitea tokatzen zaigu , gizarte eredu hau aldatzeko beharrezkoa baita bere egiturak dudan jartzea, iraultzea eta harreman sozial berriak eraikitzeko pausuak ematen hastea. Gure egin beharra gizarte eredu berri baten oinarriak ezartzea da, horrekin gizarte kapitalistak ezartzen dituen harreman sozialak bere osotasunean gainditu ahal izateko. Beraz, emakumeon aurkako indarkeriarekin amaitzeko ezinbestekoa da arazo horrek duen larritasunaz jabetzea eta, behingoz, erantzuten hastea elkartasuna eta autodefentsa antolatuz.

Horregatik, Azpeitiko Gaztetxetik dei egiten dugu Maye Nerviren erailketa salatzeko bihar ekainaren 21ean, 19:00etan plazan egingo den kontzentraziora joateko.

KAPITALA HILTZAILEA: Eskualdeko bi istripuen aurrean irakurketa

Aste honetan kapitalak erail dituen bi langileen familia zein ingurukoei elkartasuna eta animorik beroenak adierazi nahi dizkiegu, eta egoeraren larritasuna ikusiri, irakurketa hau zabaltzea erabaki dugu.

Astelehenak kolore beltza hartu zuen langileontzat. Goizaldean, baso ustiaketan zebilen langile baten ezbeharraren berri jaso genuen. Ondoren, Zarautzen antzeko lan istripu bat gertatu zela jakin genuen, kasu horretan behargin bat garabi batetik jauzi ostean hil zen. Biak ala biak emaitza gordin berarekin: bizitza aurrera atera nahian lanak hil ditu beste bi behargin.

Ez gara nekatuko arazoaren muina azaleratzearen ahaleginean, sustraiak bertan utziz gero sasia berriz irteten baita. Helburu bakartzat kapitalaren akumulazioa duen sistemak jarri gintuen, gaitu  eta jarriko gaitu antzerako gertakari samingarrien aurrean. Kapitalismoak berarekin dakarren konpetentzia sutsuak langileon etekinen zukutzea dakar, eta, ondorioz, gure bizitzen zukutzea, askotan heriotzeraino. Ondorioek axola gabe, lanaldiak luzatzen dizkigute, produkzioa azkartzera behartzen gaituzte, presio bortitzak pairatu ohi ditugu eta abar luze bat.

Nolabait, eta behargin hauen heriotzei larritasuna kendu gabe, langileok jasaten dugun estrukturazko biolentziaren izebergaren punta da lan istripuen auzia. Kapitalaren dinamikak langileon bizitzen osotasuna baldintzatzen baitu: lan postuetan zuzenean bizi ditugunetatik hasi (osasun arazoak, miseriazko soldatak, estresa…), honen ondorio zuzenetatik segi (etxekaleratzeak, isolamendua, depresioak, harremanen desnaturalizazioa…) eta mundu mailako fenomenoetaraino (gerrak, krisialdiak, sakeoak, faxismoaren gorakada…).

Behin eta berriz ikusi eta senti dezakegu etekinen norabideak langileria zein tokitan uzten duen. Baina norabide honek, interes batzuei erantzuten die,  burgesiaren interesei alegia, eta, beraz, arduradunak ditu. Kasu zehatzetan arduradun  hauek seinalatzeaz gain , gure betebeharra da egoera hau irauliko duen baldintzak sortzea.

Muturren parean dugun errealitatea ez da nola nahikoa, eta, beraz, gaur arratsaldean egingo den mobilizaziora deitzearekin batera, ezinbestekotzat deritzogu langile batasunaren eta antolakuntzaren aldarrikapena egitea; baturik eta ondo antolaturik soilik gauzatu baitaitezke langileriaren interesei erantzungo dieten estrukturazko aldaketak.

Azkoitiar langileri, iraganaz jabetu, antolatu eta esku hartu!

(Kolaboraziyue: Oroit)

Askok eta askok Azkoitia herri nekazari, pelotari eta erlijioso gisan irudikatzen duzue zuen buruan eta ez da harritzekoa, azken urteotan instituzioak gobernatzen dituzten burgesiak helarazi nahi izan digun mezua izan baita. Herri zintzoa eta tradizioetan bildutakoa, lasaia eta istilurik gabea…baina hala izan al da prozesu historiko osoan zehar? XIX. mende amaieran eta XX. mende hasieran zer-nolako itxura zuen Azkoitiak? Eta garaiko burgesiak, guk langileok haren atzaparretan mantentzeko adina mekanismorik ba al zuen?

Galdera hauek erantzuteko ezinbestekoa zaigu historian atzera egitea, zehazki, XIX. mende amaieran kokatuko gara. Ordurako, Azkoitiko langileriaren sektore handienak nekazaritzan jarduten bazuen ere, jute fabrikak ere sortuta zeuden eta azkoitiar langileriaren sektore handiak bertan lan egiten zuen, bai eta herriko txapel fabrika bakarrean ere, “Hijos de Hurtado y Mendoza” delakoan. Fabriketako lana bi sektoretan banatzen zela esan genezake, hain zuzen, alde batetik, fabrikan bertan jarduten zuten langileak ditugu eta bestetik, gehiengoan abarketari azken ukituak ematen zizkioten etxeko-langileak, zeintzuk “txortari”[1] lanak, hau da, abarketaren amaierak egiten zituzten. Azken hauek, Azkoitiko Plaza Berri zein San Martin kaleetan jarduten zuten lanean, besteak beste. Kaleko lanak betetzen zituzten langileek, nekazaritza zein bestelako jarduerekin tartekatu zezaketen fabrikako lana.

Baina zein kondiziotan jarduten zuten lanean? Langile haiek guztiek, egiten zuten errendimendu eta produktibitatearen arabera kobratzen zuten, hau da, hainbeste produktu hainbeste diru. Azkoitiko fabriketako burgesiak, Jose Mancisidor kasu, langilea beren menpe esplotatuta mantentzea lortzen zuen. Hain zuzen, langileek ahalik eta abarketa gehien egiteaz arduratzen ziren egunean zehar, haren esku baitzegoen ondoren sabeleratuko zuten elikagai apurra. Horrek burgesari kapital akumulazio handiagoa ahalbidetzen zion, hain zuzen, langileak ahalik eta abarketa gehien egingo baitzituen merkatuan salgai zeuden elikagaiak erosi ahal izatera iristeko. Adibide gisan, ogia 4 pezetatan bazegoen eta abarketa pare bakoitza 0,5 pezetara bazegoen, hura lortu ahal izateko burgesak 8 abarketa pare lortuko zituen egunean eta langileak, orduak jasan behar izango zituen lanean, gero burgesak hura salduz, langileak baino irabazi handiagoak lortuko zituelarik (gainbalioa, esplotazioa)[2].

Horrez gain, langileen menderakuntza eta horrenbestez, langilegoa bere klase borrokaz ez ohartzeko, fabriketako jabeek erlijioa sartzen zuten haien antolakuntzaren barnean. Langileek, Epelde y Larrañaga lantegian, beren jornala amaitu baino bost minutu lehenago errezatu beharra izaten zuten. Gisa horretara, erlijioa langilearen klase kontzientzia besterentzeko tresna gisan erabiltzen zen, balio erlijiosoak burgesiaren esplotazioaren aurrean gailentzen zirelarik.

Gainera, emakume langileak fabriketan sartzeak ez zuen haien askapenerako inolako zantzurik bideratu. Azkoitiar burgesek azkoitiar emakume langileei gutxiago ordaintzen zien haien mozkinak handitu ahal izateko. Gisa horretara burgesiak bi baldintza bilatzen zituen, alde batetik, aipatutako kapital akumulazioa handitzea eta bestetik, emakume langilearen eta gizonezko langilearen arteko konfrontazioa, benetako etsai burgesa lausotu asmoz. Baina garai hartako azkoitiar langileek burgesia argi eta garbi identifikatu ahal izan zuten, batik bat Lehenengo Mundu Gerraren testuinguruan eta haren ostean. Klase kontzientzia hartzen hasi ziren eta horren adibide dugu XIX. mende amaieran sortutako “Sindicato Católico Libre” deiturikoak azkoitiar langile guztiak batzeko egindako deia “¡Esnatu bada, langileak! Ez egon lo, zergatik etzayak ernai ur’ian dabiltz. Gaitz gogor’ak etor’iko zaitzu esnatzen ez bazera. Ez zaitez bildur’ez gelditu, etor’i zaitez lagunetara, ez joan etzayetara, emen arkituko dezu bear dezun indar’a etzayak zapaltzeko eta zeor’en ondoizatea arkitzeko.”[3]

Azkoitiar langileak, XIX. mende amaierako sindikatu katolikoetan antolatzen hasita zeuden; haietan entzutetsuenak hiru izan ziren, aipatutako Sindikatu Katoliko Librea, Euzko Langileen Alkartasuna eta azkenik, burgesek langileen antolakuntza sindikala desegin ahal izateko sortutako sindikatua, herrian “horixek” edo sindikatu horia gisara ezagutuak zirenak. Lehen Mundu Gerraren garaian garatutako klase kontzientziaren testuinguruan, azkoitiar langileak fabriketan asanbladetan biltzen hasi ziren. Han lan baldintzak hobetzeko hautuak egiten zituzten eta erabakitakoak paper batetan ezarriz alkatetzara bidaltzen zituzten fabriketako langile guztien eta sindikatuen izenean. Paper hura, alkateak jasotzean, burgesiari deitzen zion langileen eskakizunen berri emateko. Burgesiak, eskakizun gehienei muzin egin eta gutxi batzuk baino ez zituen onartzen[4].

Lehenengo Mundu Gerran zehar elikagaien  inportazioen eskasia medio, elikagaien prezioek Azkoitian ere goraka egin zuten. Horren aurrean, azkoitiar langileek kobratutako soldata ez zen nahikoa bizi baldintza duinak eduki ahal izateko eta haien eskakizunak batik bat egoera ekonomiko ankerrari aurre egiteko baldintzak eskatzeaz arduratu ziren. 1918ko ekainaren 11rako azkoitiar langileek greba deitu zuten eta aurreko aldietan gisan, fabriketako asanbladetan oinarritu eta azkoitiar burgesiarekin tratura iristen saiatu ziren. Baina beste behin ere, azkoitiar burgesiak argi eta garbi erakutsi zuen bere helburu nagusia ez zela fabriketan zituen langileen baldintzak hobetzea, bere irabaziak handitzen jarraitzea baino; hain zuzen, langileen eskakizunei berriro ere muzin egin zieten. Garai hartan guztira Azkoitiko abarketen sektorean lan egiten zuten langileak 2000 inguru ziren. Horrenbestez, haiek guztiak  lan uztea egiten bazuten, burgesiak produkzioaren bidez lortzen zituen irabaziek behera egingo zuten. Irabaziak eteteko beldurrez, alkateak, Juan Jose Alberdik, burgesiaren parte zenak, Gipuzkoako Gobernadore Zibilari dei egin zion greba geratu zezan: “(…) y como es casi seguro que dicha huelga se extienda a las fabricas de trenzas y se llegue al paro general de la población que cuenta con mas de dos mil obreros, ruego que disponga el envio inmediato de fuerzas suficientes para evitar coacciones y alteraciones del orden publico”[5]. Hala eta guztiz ere, langileek bide baketsuan jarraitu zuten greba, berriro ere burgesiari eskakizunak eginez. Greba horretan 1300 gizonezkok eta 500 emakumek parte hartu zuten, horietan adin txikiko 300 mutil eta 100 neskato batu zirelarik. Burgesiak beraz, adin txikikoak ere bere kapitala nahi haina handitu asmoz eta lan baldintza eskasenekin, gutxiago ordainduz erabiltzen zituen, hala bere mozkina handitzea errazagoa zitzaiolarik.

1919ko irailaren 6an Azkoitian zortzi orduko lanordua ezarri zuen burgesiak, estatu espainiarreko legediari jarraiki. Hala eta guztiz ere, soldatak ez ziren hazi eta horrenbestez, langileek beren eguneroko elikadura ezin izan zuten behar bezala gauzatu. 1919ko urrian gainontzeko herrialdeetako abarketa produkzioaren burgesiarekin akordatuta, azkoitiar langileei haien soldatak hazi eta zenbait lan baldintza hobetzeko erabakia hartzen badute ere, 1920ko hasieran haiek berriro ere aldatzeko gaitasuna izango zutela adierazten dute. 1920an zehazki, abarketen fabriketako burgesia batu egin zen Patronalaren Elkartea eratuz, langileria errazago menpean hartzeko, hain zuzen, bertan izan ziren “Esteban Alberdi y Cía”, 1920an zehazki, abarketen fabriketako burgesia batu egin zen Patronalaren Elkartea eratuz, langileria errazago menpean hartzeko, hain zuzen, bertan izan ziren “Esteban Alberdi y Cía”, “Epelde, Larrañaga y Cía”, “Sucesores de J.F. Arteche”, “Mancisidor y Cía” eta “Echániz, Iturrioz y Cía”. Garai horretan Azkoitiak 6459 biztanle zituen eta haietatik 2500 langile inguru ziren.

1920ko ekainaren 18an langileek grebara egin zuten, berriro ere bizi maila aurrera eramateko haina ez baitzuten irabazten[1]. Argi zegoen orduan ere, burgesiak krisi garaian ere bere irabaziak mantentzea zuela bide bere fabriketan lan egiten zuten langileen bizitzaren egoerari muzin eginez. 1920ko uztailaren 23an burgesia azkoitiarrak argi utzi nahi izan zien langileei nork agintzen zuen, 1600 langile langabe utziz[2]. Burgesia, langilea diziplinatzeaz arduratu zen, lan kaleratzeak, azken finean, langilea beldurtzeko erabili zituen. Garai hartan, langileak lana galtzeak (gaur egun bezalaxe) egunero bizi ahal izateko oinarrizko produktuak ezin lortu ahal izatea baitzekarren, hain zuzen, haien produkzioa ere kapitalizatuta egotearen eraginez. Inposizioz beraz, burgesiak berriro ere ordena kapitalista martxan jartzea lortu zuen. “Epelde, Larrañaga y Cía” eta “Esteban Alberdi y Cía”-ko langileak fabriketara itzuli ziren bitartean, tailerretako langileek greba jarraitu zuten. Azken hauek egindako manifestaldi batean, burgesiaren polizia, Guardia Zibila, gogorki oldartu zen langile azkoitiarren aurka tiroketak eginez eta, bi gizonezko, emakumezko bat eta lau gazte zauritu zituen. Beste behin, biolentzia estatal burgesaren bidez, langileak menpean hartu eta esplotaziora bideratu zituzten, haien bizi baldintzak hobetu ez zirelarik.

Gure iraganak argitzen digunez, langileok antola gaitezen, bitarteko ekoizpenak gure egin ditzagun, gune autogestionatuak eraikiz. Burgesia bitarteko ekoizpenen jabe den heinean, gure bizi baldintzak ez dira hobetuko, erreforma hutsean geratuko dira eta desjabetutako zapalduok egoera berberean jarraituko dugu. Argi eta garbi ikusi da instituzioen mende, langileon hobekuntza hutsa saltzen dizkigutenak, erreforma hutsak baino ez direla eta zapalduak izaten jarraituko dugula. Langile, iraganaz jabetu, antolatu ta esku hartu!


[1] Abarketari azken ukitua ematean egiten zen mugimenduaren itxurak, txortan egitearena zuelako emandako izena.

[2] Adibide hau ematerako orduan ez dira kontutan hartu garaiko merkatuko prezioak, irakurleari langileok burgesiaren partetik garai hartan jasaten genuen zapalkuntza irudikatu ahal izateko emandako adibidea baino ez da.

[3] Azkoitiko Udal Artxiboan on-line kontsultagarri. Azkoitiar’ Langileri.

[4] Etxezarreta Ibañez, Ekaitz. Azkoitiko alpargata sektorea XX. mende hasieran. Azkoitiko Udal Artxiboan on-line kontsultagarri.

[5] Ibidem, 19.or.

[6] Castells Arteche, Luis. 1987. “El desarrollo de la clase obrera en Azcoitia y el sindicalismo católico (1900-1923)”, Estudios de historia social, 42-43: 162.

[7] Muxika Zuloaga, Ione. 2016-2017. Arkeologia eta gaur egungo gizartea: gatazka eta memoriaren materialtasuna iragan hurbilean. Azkoitiko kasua. Euskal Herriko Unibertsitatea: 22.or. (on-line kontsultagarri)

Bibliografia:

Azkoitiko Udal-Artxiboa on-line

Castells Arteche, L. 1987. “El desarrollo de la clase obrera en Azcoitia y el sindicalismo católico (1900-1923)”, Estudios de historia social, 42-43: 151-180.

Etxezarreta Ibañez, Ekaitz. Azkoitiko alpargata sektorea XX. mende hasieran. Azkoitiko Udal Artxiboan on-line kontsultagarri.

Muxika Zuloaga, Ione. 2016-2017. Arkeologia eta gaur egungo gizartea: gatazka eta memoriaren materialtasuna iragan hurbilean. Azkoitiko kasua. Euskal Herriko Unibertsitatea, on-line kontsultagarri.

Olalde Juaristi, J.J. 2004. Azkoitia iruditan. Azkoitia: Barriketatik.

[7] Muxika Zuloaga, Ione. 2016-2017. Arkeologia eta gaur egungo gizartea: gatazka eta memoriaren materialtasuna iragan hurbilean. Azkoitiko kasua. Euskal Herriko Unibertsitatea: 22.or. (on-line kontsultagarri)

Sarrera zaharrak

© 2019 Kontu Lepo