AXUN

Danok ezautze deu Axun, naiz itxuraz eztun destakatzen. Axunek presentzi haundiye dake, bai gaztaruen ta baita zahartzaruene bere presentziyek pixu haundiye eukitzen segitzeu. Axunek eztiyo iñoi eze txarrik ingo, kontrakue bere oinarriyek aberastukoitu, bere oinarriyek konpartitzie nahi debenak ze jana eukitzeko. Baino ojo! Batemat beakin sartzeba, zast!! Axunek eztu barkatzen, lenengo kontakturako garbi lagatzeu noaño allatzeko gai dan bere ahala. Hori izen laike arrazoi inportatetako bat jendie ez fiyatzeko beakin…

Baino naiz ta gaurko protagonistie Axun dan, ezin deu aipau gabe utzi bere lagun Mentxu. Biyek geyentan, oso antzeko lekutan ibiltzeie, oso anbiente antzekuek gustatze zaixkobe ta elkar babestebe gerta laiken eozerren aurrien. Mentxu ezta Axun bezelako gogorra ekintza zuzenien, honek bere lurriñekin hurrun mantentzeitu etorri laiken eozein arazo. Kapazidade berezi bat dakela ezango deu arazuek ekiditeko. Sinbiosi hortan bizi diela esango deu Axun ta Mentxu. Dauden lekuen daudela elkarrekin daudenien eroso daude, nahi eran, seguru.

Daonekoz garbi utzi deu erasuen aurrien babesteko dakeben kapazidadie gure gaurko bi protagonistak, baino kapazidade maila iguala dakebe errespetuz eta konfiantzan beayena gerturatzeanai laguntzie eskeintzeko orduene, hortane eztie txikikeitan ibiltzen.

Eske Axun eta Mentxu, Axun eta Mentxu die… baino… zein die Axun eta Mentxu? Danok ezautze homen diteu Axun eta Mentxu, baino ondik eztakigu zein dien Asune eta Menta.

Hemendik aurrea landare hauena errespetuz gerturatzeanai ze eskeintzeko gai dan azaltzen sayako naiz. Gaur gaurkoz Axuni buruz kontakoizuet dakitena, irakurri detena, probau detena. Mentxu hurrengo bateako utziko deu.

Asune (Urtica dioica)

Landare hau helburu desberdiñekin analizau leikeu, baino gaur bi funtziyo emangoixkou.

  1. Elikagai modura nola erabili eta ze aportakoigun.
  2. Medikamentu modura nola erabili eta ze helburukin.

Oharrak:

  • Hosto zaharrak edo landarie lorau ondoren ondar partikula sortzeitu ta txixe bidiek irritau laike. Kasu hauetan denbora asko euki egosten.
  • Danok dakigun bezela asunek azala irrita leike. Gordinik jatie nahi bada beste landare dexentekin nahastu. Bestela egosi eta derrepente jungo zako azala irritatzeko daken gaitasune.
  • Diabetes eta hipertentsiyuen kontrako medikamentuek hartzen ai dien pertsonak landare hau gutxi erabiltzen saya berkobe.
  • Eztebe erabiliber haurdun dauden emankumiek eta ezta titiye emante ai dienake. 12 urtetik beherako umieke eztebe erabiliber.
  • Bihotzeko arazuek dauzkebenak(kardiopatia) eta giltzurrunek ez baebe lanik iten(insuficiencia renal) ez ibili landare hau medikamentu bezela. Elikatzie nahi izen eskeo neurriz jan.

1.Elikagai modura.

Sustarrak jatie nahi bada udaberriyen bildutakuek eta sukaldauta.

Hostuek jatie nahi ba, gordiñink, entsaladan beste landare batzukin nahasiyen eta saltsa batekin lagunduta hobeto. Ondo txikiuta mantekilla naiz oliyuekin tostada gaiñien lagungarri bezela erabili laike. Sukaldauta jatie nahi ba, beste eozein landare bezela erabiliko deu. Sopa, menestra, salteauta, tortillan… okurritze zatzuen dana. Zaporie espinakan oso antzekue da, t adibidez pesto bezela oso goxue geatzea.

Propiedade aldetik ze aportatzeigu landare honek. Landare hau nutriente aldetik oso aberatsa da. Mineralai dagokiyonez esnie baino 4 aldiz kaltziyo geyo dake, burniye berriz rekesoie baino 10 aldiz geyo ta haragi gorriyen doblie ta magansiyue berriz esnie baino 5 aldiz geyo. Mineral kantidade haundiye ta bariaue eukitziez gain hauek xurgatzeko disponibilidade haundiye dake landare honek. Bitamina C berriz, brokoliye baino 3 aldiz geyo dake eta naranjie baino 4 aldiz geyo. Loraldi aurretik bere pisuen(lehorrien) %25-40 proteina artien euki laike. Soja baino geyo.

Landau berrik eztao, zaitu berrik eztao ta lepo ertetzeu!! Goxue da ta osasunentzat daonik onena!! Zeba ezteu jaten?? Ba bai histori luzie da…

2.Medikamentu modura.

Landare honek daken gauzaik interesantienak hauek die.

  • Odola garbitzeko eta odola birsortzie aktibatzeko daon landaraik interesantiena da.
  • Kaka itie estimulaukou, beraz gorputze garbitzen laguntzeu.
  • Mineral eta bitamina aportaziyo handiye. Burniye, Bitamina C eta Maganesiyue inportantienak.

Aipautako 3 puntu hauek oinarri hartuta landare hau arazo hauen aurrien erabili daiteke.

Gorputz barruko tratamentuek:

  • 1go tratamentu posiblie infusiyue da. 1kutxarilla bete 1/4litro ureko. Ez irakin asune. Gaixotasun larriyenta egunien 2litro eran.
  • 2. Tratamentue posiblie tinturie da. Hau iteko udaberriko lenengo asunen sustarra hartu, garbiu, txiki-txiki in ta botella baten sartu. Dana 38-40graduko aguardiente batekin tapauta 15 egun eguzkitan eo bero iturri baten onduen euki. Geo asune filtrau eta gorde leku fresko eta illun baten. Hau tanta pare bat infusiyuei nahastuta hartu leike eo konpresa batekin gaizki dakeun lekuen jarri.
  • Pankreasien arazuek badazkeu infusiyo eran hartuta odolien dakeun azukre kantidadie jetsioku.
  • Txixe bidetako gaitz eta inflamaziyuek sendatzeko gai da. Infusiyo eran.
  • Udaberriyen iñ oi dien depuraziyotako landare oso aproposa da. 4 aste, egunien 3- 4 infusiyo hartzen pasau. 1go infusiyue goizien gosaldu baino 0.30 minutu lenuo hartu. Hartzeiteun infusiyo danak trago txikiyek iñez eta pixkanaka efekto geyo iteko.
  • Gibel eta biliseko arazuentzat infu eran.
  • Bareko(Bazo) edozein gaixotasunentzat infu eran.
  • Urdaileko naiz estetako ultzerentzat infu eran.
  • Biriketako arazoentzat. Infu eran.
  • Burdin faltie dakebenantzat oso landare egokiye da. Lanadare freskue ta bildu berriye ibili hortako. Landarie uretan ez irakin. Infu eran.
  • Alergiakin laguntzeu. Infu eran.

Gorputz kanpoko tratamentuek:

  • Tratamentu posible bat landarie bea igurztie da sendau nahi deun gopurtzeko atalien.
  • Beste tratamentu posible bat asun urekin bañuek hartzie da. 200gr asun lehor eo 6-8litroko kuboka bat asun fresko berkoiteu. Prozedurie hau da; gau osuen asune ur hotzetan euki, goizien berotu, belarrak kendu eta bañako gean lekuko urekin nahastu. 20 minutuko bainu bat hartuko deu eta bihotza denbora osuen uretatik kanpoa eon ber du. Bañau ta geo ez gea sekauko, toalla haundi batekin eo bata batekin bilduko gea ta ohien izerdiye botako deu ordubetez.
  • Tintura da beste tratamentu bat goyen aipau deun bezela.
  • Tratamentuek oso emaitz onak emateitu ziatikakin. Urtebetien 6 bañu gutxiyenez.
  • 1 eta 2 tratamentuek ziatika, lunbago ta neuritisentzat baliyo debe.
  • Illie galtzen ai danak, eo indartzie nahi dunak, asun hosto freskuekin ta sustarrakin indako infusiyuekin garbiu burue.

Argi lagatzie nahi det gaixotasuntzat eta trabatzat identifikatzeitugun prozesu oro, gure autoezagutza bultzatze gaituen prozesuek diela. Gure barrueta beitzea behartze gaituela. Landarak orokorrien prozesu hortan lagundu bakarrik ingoigube, margena emanez gure barruko etxeko lanak iteko. Zentzu hortan gure autoezagutzako prozesu hauek talde , lagun eo kolektibo baten babesakin ematiek asko errezteu bidie, azken finie danok dazkeulako elkatrukatzeko esperientzi eta herremintak.

Goyen aipautako dana bi liburutatik hartue izen da. Elikaduriei dagokiyona ¨usos de 113plantas silevestres de los campos norteños¨ liburu eta fitxatatik atea det eta medikamentu modura nola erabili berriz. ¨Salud de la botica del señor¨ liburutik atea det.

kontukomeri

 

1 Iritzi

  1. Osasune; Sasiye ta Asune

Utzi erantzuna

Zure helbide elektronikoa ez da argitaratuko.

*

© 2018 Kontu Lepo