El tiempo es oro.

Gure bizitzak antolatzeko baliabideak falta zaizkigu; ez daukagu gure bizitzen gaineko kontrola. Gure bizitza ez dugu guk determinatzen, beste batzuek determinatzen dute. Beste modu batera esanda: mundua ez da gurea. Gure erreprodukziorako baliabideak ez izatea modu zuzenean erlazionatzen da gure denboraren gaineko gaitasun ezarekin. Ez daukagu espazio-denbora propioak gure beharren arabera antolatzeko botererik eta gure bizi eredu konkretuak ez dira testuinguru sozial honen baitako posibilitateak besterik.

Gizarte kapitalista plusbalioaren ekoizpenean oinarritzen den formazio sozial bat da, eta ondorioz, metabolismo soziala balioaren logikaren inguruan eraikitzen da. Edozein gauzen truke soil bat arrazoi ezberdinengatik burutu daiteke: interesak, nahiak, etab. Baina gizarte bat trukean oinarritzen baldin bada (gure gizartea kasu), ezinbestekoa da truke horrek lege bati erantzutea. Trukatzen diren gauza guztiak zerbait izan behar dute komunean trukea modu orokortu eta iraunkor batean posible izan dadin, bestela ezingo litzateke gizarte hori truke generalizatu batean oinarritu. Zerbait komun hori erredukzio edo abstrakzio baten ondorio da; hau da, nahiz eta gauza guztiak lan konkretu baten produktuak izan, denak dute komunean ezaugarri bat: guztiak dira lan baten produktuak. Beraz, produktu konkretu bat lan modalitate jakin batek ekoizten du, baina produktu horren truke balioaren substantzia lan abstraktua da. Jostun baten lana eta zapatari baten lana zeharo desberdinak dira, baina biak dira lan abstraktuaren adierazpenak, eta ondorioz, biak dute balio bat.

Lan konkretuak lan abstraktuaren forma hartzen duen gizartean, denbora konkretuak denbora abstraktuaren forma hartzen du. Kapitalismoak konkretuaren eta abstraktuaren arteko erlazioa alderantzikatzen du. Garrantzitsua ez da lanaren ondorio konkretuak: langileak hiltzea, ekosistema suntsitzea, kolore gorriko bizikleta bat ekoiztea, etab., garrantzitsua lanaren aktibitate abstraktua da: balorizazioa. Eta berdin denborarekin. Horrela, gizarte honek denbora bere beharrizanen arabera definitzen du: abstraktua, lineala eta uniformea. Denbora abstraktua, bizitzako harreman konkretuetatik bereizitako egun astronomikoaren 24 orduek osatzen dute; nolakotasunik gabeko denbora, kantitate hutsa den denbora. Lan abstraktuaren tendentzia denbora abstraktuaren luzapena da (24 orduz irekita dauden supermerkatuak…) eta denbora aurreztearen logika neurotikoa paranoia batean bihurtzen da: presa, estresa, etab.

Gure bizitzaren jabe ez garen guztiok lan eta denbora abstraktuaren menpe gaude. Baina kontua ez da amaitzen lan denboratik kanpo. Badirudi lan denbora eta denbora librea elkar baztertzen diren bi termino direla, baina lan denborak eta denbora libreak logika berari erantzuten dieten heinean, ezingo dugu esan termino horiek aurkariak direnik. Logika beraren bi adierazpen desberdin besterik ez dira izango; eduki berbera duten bi forma ezberdin.

Nola garatu orduan gure aisialdi eredu propioa? Guk garatzen dugun aisialdi ereduak ez badu logika horren kontzientzia hartzen, eta are gehiago, logika berdina erreproduzitzen badu, orduan aisialdi eredu hori gizarte ereduaren jarraipen logiko bat besterik ez da izango, eta ez da inolaz komunitate eta harreman berri batzuen ernamuina izango. Testuinguru horretan, ez da oposizio errealik egongo lan denbora eta aisialdiaren artean, eta aisialdia ez da bizitzaren momentu substantziala izango.

Hori horrela izanik, lan denbora eta denbora librea edo aisialdia kapitalaren espazio eta denbora funtzional bihurtzen dira. Hau da, balioaren logikak denbora librea kolonizatzen du eta lanaren osagarri bihurtzen du. Adibidez, industria kulturalak esfera laboral berriak eratzen ditu, eta denbora librea horretara egokitzen da; horrela, bizitza modu integralean logika konkretu baten menpe geratzen da. Hori da kapitalaren tendentzia: bizitzako elementu disfuntzionalak ezabatzea, balioaren –eta ondorioz, gainbalioaren– logikaren menpe ipiniz. Kontrol soziala areagotzen da (behaketa eta autobehaketa) eta horrek ondorioak ditu: pertsonen arteko elkartasuna galtzen da, gaitasun afektiboak galtzen ditugu, komunitate harremana galduz doa, forma estetiko berriak garatzeko ezintasuna, etab.

Hala ere, jendearengan ilusio erreal bat sortzen da: “lan denboran ez naiz askea; denbora librean, aldiz, bai, lanetik kanpo nahi dudana egin dezaket”. Baina denbora librearen utopiak porrot egin du. Kategoria kapitalisten kaiolatik alde egin behar dugu. Baina ezin da denboraren gaineko jabetza berreskuratu lan asalariatuaren markoan. Ondorioa zuek atera.